8. Sınıf Türkçe: Yazım(İmla) Kuralları

YAZIM (İMLA) KURALLARI

🌐”ile” Sözcüğünün Ek Olarak Yazımı: “ile” sözcüğü kendinden önce gelen sözcüğe bitişik yazılırsa şu kurallara dikkat edilir :

🌐Ünsüzle biten bir sözcüğe ile getirildiğinde başındaki ” i ” sesi düşer ve ünlü uyumuna uyar.

🚩 Okulla ev arası yarım saat sürüyor. (okul + ile okulla)

🚩Erzurum’a kadar trenle gittim. (tren + ile trenle)

 

🌐Ünlüyle biten bir sözcüğe, ile getirildiğinde, başındaki ” i ” sesi ” y ” ye dönüşür, yine ünlü uyumuna uyar.

🚩Buraya kendi ayağıyla geldi. (ayağı + ile ayağıyla)

🚩Silgiyle kalem istedi benden. ( silgi + ile silgiyle)

 

🌐”ki” nin Yazımı: “ki” eğer bağlaçsa;

🌐1. Genel olarak iki cümleyi bağlama görevi yapar. Örnek:

🚩Hava o kadar güzeldi ki kendimi hemen sokağa attım.

1. cümle                            2. Cümle

🚩Bir de baktım ki  ortalıkta kimse kalmamış.

1. cümle                    2. Cümle

 

🌐2. Kişi ve işaret zamirlerinden sonra gelen “ki” de bağlaç olup ayrı yazılır. Örnek :

🚩Ben ki,             Bizler ki,                   Durum    o    ki

Kişi zamiri          kişi zamiri                  işaret zamiri

 

🌐3. Bazı bağlaçlarla  birlikte kullanılmasına karşı, kalıplaşmış “ki” ayrı yazılır. Örnek :

🚩Öyle ki,    yeter ki,  kaldı ki

‼‼‼”ki”, eğer bağlaçsa daima ayrı bir sözcük olarak yazılır. Ayrıca kendinden önce gelen sözcüğün ünlülerine uyum gösterip “kı” olmaz.

 

🌐Kendinden önce gelen sözcüğe bitişik yazılan “ki” ler ise şunlardır :

A) “de” durum ekinden sonra gelip addan sıfat yapan “ki” : Örnek : evdeki hesap, kafamdaki plan, yoldaki insanlar

B) İlgi zamiri olan “ki” : Örnek :  Seninki, sınıfınki, bizimki

C)  Bazı bağlaçlarla kalıplaşan “ki” : Örnek :  Oysaki, mademki, halbuki, sanki

D)  Zaman bildiren sözcüklerden sonra gelen “ki” : Örnek :   Dünkü, akşamki, az önceki

 

🌐”de,da” Bağlacının Yazımı:

🌐A) Genel olarak “dahi, bile” bağlaçlarıyla aynı anlamdadır. Bağlaç olup olmadığını anlamak için cümleden çıkarmayı deneriz. Cümleden çıkarıldığında, cümle yapısı bozulmazsa bağlaç olduğunu anlarız ve ayrı bir sözcük olarak yazarız. Örnek :  Buraya kadar gelip de ona uğramamak olmaz.

🚩Sen de çok oldun artık!

🌐B) Bu bağlaç kendinden önce gelen sözcüğün ünlülerine kalınlık-incelik yönünden uyar. Örnek: Gençliğimizle birlikte umutlarımız da uçup gitti.

🚩Onu gördüyse de görmezlikten geldi.

🌐C) Kendinden önce gelen sözcük, sert ünsüzle bitse bile, bu bağlaç sertleşerek “te,ta” biçiminde yazılamaz. Yazılırsa yazım yanlışı ortaya çıkar. Örnek :  Bu iş küçük te sen gözünde büyütüyorsun. (Yanlış)

🚩Bu iş küçük de sen gözünde büyütüyorsun. (Doğru)

 

🌐Bağlaç olan “de, da” ile, ad durum eki olan “-de, -da” karıştırılmamalıdır. “-de, -da” eğer ad ad durum ekiyse kendinden önce gelen sözcüğe bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı da yapısı da bozulur.

🚩 Bir süre sessizce yolda yürüdük.

🚩Çiçeklerin kökünde bir hastalık var.

 

🌐İki “de, da” üstüste gelirse birincisinin ad durum eki, ikincisinin bağlaç olduğu dikkate alınmalıdır.

🚩     Telefon ettim evde de yokmuş.

 

🌐”mi” Soru Edatının Yazımı:

🌐A) “mi” soru edatı, cümleye soru anlamı katsa da katmasa da kendinden önce gelen sözcükten ayrı yazılır : Örnek :  O da bizimle gelecek mi?

🚩Gördün mü şimdi yaptığını!

🚩Konuşmaya başladı mı susmaz.

 

🌐B) “mi” soru edatı, ayrı yazılmasına karşın kendinden önce gelen sözcüğe, kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık yönünden uyum sağlar.

🚩 Okudun mu?     Güzel mi?       Akıllı mı?

 

🌐C)  “mi” soru edatından sonra gelen zaman ve kişi eklentileri soru edatıyla bitişik yazılır.

🚩Onunla sık sık görüşüyor musunuz?

🚩Olanları bilir miydi de?

 

🌐Tarihlerin Yazımı:

🌐 Gün ve ay adları, yanlarında rakam olmadan yazıldığında, küçük harfle başlar. Örnek : Oğlum aralık ayının soğuk bir gününde doğdu.

🚩Önümüzdeki hafta, salı günü onu görmeye gidelim.

🌐Belirli bir tarihi gösteren ay ve gün adları her yerde büyük harfle başlar. Örnek : 1986’nın Mart ayında başladı göreve.

🚩Cumhuriyet 29 Ekim 1923 ‘te ilan edildi.

🌐Gün ve ay bildiren tarihler şu şekilde yazılabilir : Örnek :  4 Aralık 1996

🚩2.12.1996

🚩4/12/1996

 

🌐İkilemelerin Yazımı: İkilemeler daima ayrı yazılır ve ikilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.  Örnek : Soruları düşüne düşüne çözmelisin. (Doğru)

🚩Yavaş, yavaş yerinden doğruldu. (Yanlış)

 

🌐Pekiştirmelerin Yazımı: Sıfatların başına gelerek onların anlamlarını pekiştirmeye yarayan ön ekler, daima sıfata bitişik yazılır. Örnek : Bembeyaz örtü (Doğru)

🚩Yapa yalnız adam (Yanlış)

 

🌐Sayıların Yazımı: Sayıların rakamlarla gösterilmesi ya da yazıyla yazılmasına ilişkin başlıca kurallar şunlardır :

🌐 Herhangi bir anlatım türünde (roman, öykü, deneme, mektup) kesinlik anlamı önem taşımayan sayılar, yazıyla gösterilir. Örnek :

🚩Bu kitabı yazalı beş yıl oldu.

🚩Bahçede dört beş çocuk oynuyordu.

 

🌐 Kesinlik anlamı önem kazanan konularda, bilimsel yazılarda sayılar rakamla gösterilir.

🚩Marmaris’te 2000 hektar orman yandı.

🚩Baktım, termometre 30 dereceyi gösteriyordu.

🌐  Çok sıfırlı sayıların ana sayılardan sonraki basamakları yazı ile gösterilebilir .

🚩13 milyar, 20 trilyon

 

‼‼‼Çek ve senetlerde sayı basamakları bitişik yazılır.

 

🌐Kısaltmaların Yazımı:

🌐 Tek heceli sözcükler, ilk harfleri alınarak kısaltılır. Kısaltmanın sonuna nokta konur :

🚩Sözcük                     kısaltılmış şekli

Zarf                                  z.

Test                                  t.

🌐 Çok heceli sözcükler, genellikle baştan iki ya da üç harf alınarak kısaltılır :

🚩Sözcük        kısaltılmış şekli

Cadde           cad.

Doçent          doç.

Bölük            bl.

🌐 Özel adlar genellikle her sözcüğün ilk harfi alınarak kısaltılır. Kısaltmada harfler arasına nokta konmaz :

🚩Özel Ad                       Kısaltılmış şekli

Posta Telefon Telgraf             PTT

Devlet Malzeme Ofisi             DMO

🌐   Özel adların kısaltmalarına getirilen ekler, kesme işaretiyle ayrılır :

🚩Doğru                  Yanlış

TV’de                    TV’da

DMO’ya                 DMO’ne

ODTÜ’ye                ODTÜ’ne

 

🌐Bileşik Sözcüklerin Yazımı:

🌐 Kurallı (özel) bileşik eylemler daima bitişik yazılır :

🚩 Gidedur (mak), bakıver (mek), öleyaz (mak)

 

🌐 Yardımcı eylemlerle kurulan bileşik eylemlerde :

🌐Birleştirme sırasında ad soylu sözcükte herhangi bir ses düşmesi veya ses türemesi olmuyorsa ayrı yazılır

🚩 Terk et(mek), pişman ol(mak)

 

🌐Birleştirme sırasında ad soylu sözcükte bir ses düşmesi ya da ses türemesi meydana gelirse bitişik yazılır.

🚩 seyir- seyret(mek), kahır- kahrol(mak), his-hisset(mek)

 

🌐 İki ya da daha çok sözcükten oluşmuş yerleşim merkezi adları bitişik yazılır

🚩 Bahçelievler, Sivrihisar, Çanakkale

 

🌐 Bir heceli sözcüklerin başına geldiği bileşik sözcükler bitişik yazılır

🚩 İlkbahar, Akdeniz, Önsöz, İlknur

 

🌐 Sıfat ya da ad tamlaması biçiminde oluşmuş ve öylece kalıplaşmış olan bileşik sözcükler bitişik yazılır

🚩 Sivrisinek, Atakule, Topkapı, Beşevler

 

🌐Deyimlerin Yazımı: Deyimler kaç sözcükten oluşursa oluşsun, deyimi oluşturan her sözcük ayrı yazılır.

🚩 Son günlerde bu şarkıyı diline doladı.

🚩Bütün gece gözüme uyku girmedi.

🚩Çok titizdir, her şeyde ince eleyip sık dokur.

🚩Vurdumduymaz, kabadayı, çıtkırıldım.

 

🌐Ünlüyle Biten Eylemlerin Yazımı: “a”  ya da “e” geniş ünlüsüyle biten eylem kök ya da gövdelerine gene bu geniş ünlülerle başlayan herhangi bir ek getirildiğinde bu geniş ünlülerde herhangi bir ses daralması olmaz.

 

🚩Yanlış                        Doğru

Gelmiyen                   gelmeyen

Bilmiyerek                 bilmeyerek

Anlamıyan                 anlamayan

 

🌐Kesme işaretinin Kullanımı:

🌐A) Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır :

🚩 Hikmet’ten, Yardım Sevenler Derneği’ne

🌐B) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır.

🚩  TRT’ye, TMO’nun, ODTÜ’den

🌐C) Sayılardan sonra gelen ekleri ayırmada kullanılır :

🚩 1963’ten, 3’ün katları, 5’inci kat

🌐D) Özel adlara gelen ve adlara aile anlamı katan “-ler” çoğul eki, kesme işaretiyle ayrılmaz. Özel adlara gelen “ve benzerleri” anlamı katan “-ler” çoğul eki kesme işaretiyle ayrılır :

🚩 Akşam Ayşeler bize gelecek. (aile anlamında)

🚩Bu topraklar daha nice Atatürk’ler yetiştirir. (ve benzeri anlamında)

🌐E)  Özel adlara gelen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.

🚩 Urfalı, Çince, Türklük

🌐F)  Özel adlara gelen yapım eklerinden sonra eklenen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.

🚩Adıyamanlılar, Fransızcadan, Atatürkçülerden

 

🌐Büyük Harflerin Kullanımı:

🌐 Her cümlenin ilk harfi büyük yazılır.

🚩 Ona her konuda yardımcı olduk. Ülkemizde yedi bölge vardır.

🌐 Şiirde her dizenin ilk harfi büyük olur :

🚩Bu şehirden gidiyorum

🚩Gözleri kör olmuş kırlangıçlar gibi

🌐 Yazı başlıklarının her sözcüğü büyük olur :

🚩 Sıfatların Genel Özellikleri

🚩Ziraatte Yeni Buluşlar

🌐 Belli bir tarihi gösteren ay ve gün adları büyük harfle başlar :

🚩17 Mayıs, 1997, Salı

🌐 Bütün özel adlar büyük harfle başlar. Başlıca özel adlar şunlardır:

🚩Kişi ad ve soyadları. Örnek : Kemal Cantürk

🚩Hayvanlara verilen adlar. Örnek : Tekir, Karabaş

🚩Ulus, din, mezhep, tarikat adları. Örnek : Araplar, İslamiyet, Alevilik

🚩Ülke adları. Örnek : İspanya, Fransa

🚩İl,ilçe,kasaba ve köy adları. Örnek : Manisa, Ayvalık, Gölcük

🚩Bulvar, cadde ve sokak adları. Örnek : Atatürk Bulvarı, Çiğdem Mahallesi

🚩Kıta, bölge, okyanus, deniz, göl, ırmak, dağ, ova ve orman adları. Örnek : Avrupa, Van Gölü

🚩Özel bir ada bağlı olarak kullanılan yön adları.  Örnek : Doğu Karadeniz, İç Anadolu

🚩Kurum, kuruluş, dernek, makam ve işyeri adları.  Örnek : Türk Tarih Kurumu, İş Bankası

🚩Yapı, yapıt ve ören adları.  Örnek : Ankara Kalesi, İnce Minare

🚩Kitap, Dergi, Gazete, Yasa adları. Örnek : Nokta, Yeni Yüzyıl, Medeni Kanun

🚩Bütün dil adları.  Örnek : İngilizce, Farsça, Almanca

🚩Bir özel ada bağlı olarak kullanılan ünvan ve takma adlar. Örnek :İnce Memet, Uzun Hasan

🚩Tüm gezegen adları. Örnek : Merkür, Venüs, Mars

🚩Özel adlardan türeyen sözcükler.  Örnek : Türkçülük, Adıyamanlı, Kemalizm

‼‼‼ Dünya, Güneş ve Ay sözcükleri, gezegen anlamıyla (coğrafi terim) kullanılırsa büyük harfle, mecaz anlamda kullanılırsa küçük harfle başlar.

🚩Dünya Güneş’in uydusudur, Ay da Dünya’nın

🚩Başımda dünya kadar iş var.

🚩Pencereden içeri güneş girdi.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir