8. Sınıf 5. Ünite The Internet

THE INTERNET

VOCABULARY

Desktop PC: masaüstü bilgisayar

Laptop: dizüstü bilgisayar

Connection cable: bağlantı kablosu

Wireless modem: kablosuz modem

Screen: ekran

Smartphone: cep telefonu

Printer: yazıcı

Speakers: hoaprlör

Webcam: kamera

USB flash drive: flaş bellek

System unit: sistem ünitesi, kasa

Attachment: eklenti

Download: indirmek

Log in/on: giriş yapmak

Log out/off: çıkış yapmak

Search engine: arama motoru

Hard disk drive: hard disk sürücüsü

Microphone: mikrofon

Keyboard: klavye

Make new friends: yeni arkadaşlar edinmek

Search for information: bilgi araştırmak

Practice English: İngilizce Pratik yapmak

Chat online: online sohbet etmek

Play online games: online oyunlar oynamak

Do online shopping: online alışveriş yapmak

Enter a password: şifre girmek

Connect the cable to modem: kabloyu modeme takmak

 

CONNECTING SENTENCES

BECAUSE – AND – BUT – SO –

Because: Çünkü

💻 Sebep – Sonuç bildiren cümleleri birbirine bağlar.

Örnek : I usually get up late because I go to bed late.

And: ve

💻 Benzer fikirleri birleştirmek için ve cümleye yeni fikir eklemek için kullanılır.

Örnek: Enter your password and download the file.

But: Fakat/ama

💻 Zıt fikirleri birleştirir.

Örnek: I have a PC but I usually access the internet from my tablet.

So: bu nedenle

💻 Sonuç ifade eder.

Örnek: There is no internet connection here, so I can’t check my emails.

ASKING FOR CLARIFICATION

💻 İngilizcede herhangi bir şeyi anlamadığımızda ve netleştirmek istediğimizde “What do you mean?” (Ne demek istiyorsun) soru kalıbını kullanırız.

Örnek: Is your laptop on or off?

What do you mean?

Did you turn on your laptop?

💻 “Do you mean…?” (…mı demek istiyorsun?) ifadesi de anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturmak için kullanılır.

Örnek: Check the connection cable first.

Do you mean the cable between the modem and the computer.

💻 “I mean… “ (….demek istiyorum / ….yı kastediyorum) kalıbını kullanarak açıklama yapabiliriz.

Örnek: Are you interested in voleyball?

What do you mean?

I mean, do you like voleyball?

 

FREQUENCY ADVERBS

💻 “HOW OFTEN” (Ne sıklıkla) soru kalıbını bir şeyin ne sıklıkla yapıldığını sorarken kullanırız.

Örnek: How often do you go online?

At least once a day.

💻 “HOW OFTEN” (Ne sıklıkla) soru kalıbına yanıt verirken (always, often, never etc.) kullandığımız gibi aşağıda verilen zarflar da yoğun olarak kullanılır.

         morning/day/night  once a
           week/ weekend twice a day
every                month/ year three times a week
           monday/tuesday four times a month
           january/february several times a year
            spring/summer

 

KEY VOCABULARY

Access: girmek, erişim

Account: hesap

Classmate: sınıf arkadaşı

Confirm: onaylamak

Disconnect: bağlantıyı kesmek

Express: ifade etmek

İdentify: tespit etmek, saptamak

Keep in touch: iletişimde olmak

Register: kayıt olmak

Search: araştırmak

Solve: çözmek

(web) brower: web tarayıcısı

Addict: bağımlı olmak

Affect: etkilemek

Processor: işlemci

Search engine: arama motoru

Sign: işaret, tabela, imzalamak

Software: yazılım, program

Upload: yüklemek

8. Sınıf 4. Ünite Communication

who’s calling kim arıyordu
one moment, please. bir saniye lütfen
hear duymak
bad line telefon çekmiyor, hat kötü
repeat tekrar etmek
caller arayan kişi
come to the phone telefona gelmek, çıkmak
receiver aranan kişi

sender gönderen kişi
receiver alan kişi
communication technology exhibition iletişim teknolojileri sergisi
science museum bilim müzesi
drive sbd to smw birsini bir yere arabayla götürmek
concern kaygı, endişe
sympathy halden anlama, sempati
I hope you feel better soon umarım yakında daha iyi olursun (hissedersin)
that’s so bad bu kötü olmuş
we will meet up later, then başka zaman buluşuruz o zaman
board games masa üstü (özel bir tahta üzerinde) oynanan oyunların genel ismi; satranç, dama vb.
technology stores teknoloji mağazası
accessory stores takı, aksesuar mağazası
follow the outline below aşağıdaki taslağı takip edin
inform (about) bilgi vermek (bir şey hakkında)
abbreviations kısaltmalar
B4N (Bye for Now) şimdilik hoşça kal
SMS (Short Message Service) kısa mesaj servisi
cheap, fast and fun ucuz, hızlı ve eğlenceli
approximately ortalama
million milyon
billion milyar
combination birleşim, karışım
numbers, words, symbols and abbreviations numara, kelime, işaret ve kısaltmalar
negative effects (of x) (x’in olumsuz) olumsuz etkiler
according to x x’e göre
languages diller
nearly hemen hemen, neredeyse
secret gizli
record a mock phone conversation şakacıktan bir telefon konuşması kayıt edin
weekend activity hafta sonu etkinliği
dial aramak, tuşlamak (telefonda)
hang up the phone telefonu kapatmak
simple basit, sıradan
clarify açıklamak, anlatmak
clarification açıklama, netleştirme

 

COMMUNICATION 

Konular 

📞 Expressing concern and sympathy(ENDİŞE/ İLGİ VE ANLAYIŞ İFADE ETME)
📞 Handling phone conversations(TELEFON GÖRÜŞMELERİ)
📞 Talking about plans(PLANLAR HAKKINDA KONUŞMA)
📞 Making simple inquiries (SORU SORMA)

TALKING ABOUT PLANS – PLANLAR HAKKINDA KONUŞMA

A) BE(am/is/are) GOING TO + FİİL

📞 Gelecekteki planlanmış veya önceden karar verilmiş eylemleri anlatmak için kullanılır ve cümleye “-ecek” /acak” anlamı katar.

Örnekler
📞 I am going to visit my relatives. (Akrabalarımı ziyaret edeceğim.)
📞 What are you going to do tonight? (Akşam ne yapacaksın?)
📞 Are you going to stay at home tonight? (Akşam evde mi kalacaksın?)

B) WILL / WON’T + FİİL

📞 Konuşma anında, gelecekteki planlanmamış eylemleri anlatmak için kullanıldığını ve “-ecek” / “-acak” anlamı kattığını bilmek yeterlidir.
📞 I will take my son to the doctor. (Oğlumu doktora götüreceğim.)

📞  Bir iş gönüllü olarak yapılacağı zaman “will” kullanılır. Bu gönüllü eylem konuşan kişinin karşısındakine yaptığı tekliftir. Bu şekilde kullanıldığında gibi “-ecek / -acak” ŞEKLINDE DEĞIL “giderim, bakarım, yaparım” şeklinde çevrilir.

Örnek

📞 Mom: The phone is ringing. (Telefon çalıyor.)
📞 Son: I will get it. (Ben bakarım.)

C) “GOING TO” ve “WILL” ARASINDA Kİ FARK

SHOPPING LIST
📞 Rice

📞 Bread
📞 Onions

📞 Potatoes

📞 Tomatoes

📞 Pepper

Örnek 

📞 Diyelim ki adam alışverişe gidecek ve liste hazırlamış. Evden çıkmak üzereyken eşi adama sesleniyor :

“Don’t forget to buy bread! (Ekmek almayı unutma!)”

📞Adamın listesinde zaten ekmek var adam almayı zaten planlanmış. Bu durumda konuşma anından önce karar verildiği için

“GOING TO” ile cevap veriyor :

“I’m going to buy it. It’s already on list.”(Alacağım. Zaten listede var)”

Eşi tekrar sesleniyor : “Don’t forget to buy milk! (Süt almayı unutma!)”
📞 Ama listede süt yok. Adam almayı planlamamış ve o anda karar veriyor almaya ve bu durumda “WILL” kullanarak cevap vermek zorunda: “OK.
I will buy it. (Tamam. Alacağım/alırım.)” İşte bütün fark bu. Önceden karar verilmiş ise “going to”, konuşurken, o anda karar veriliyorsa “will” kullanılır.

 

PHONE CONVERSATION EXPRESSIONS – TELEFON KONUŞMALARI İFADELERİ

KENDİNİ TANITMA
📞 Hello.This is Jack.

📞 Hello. Jack speaking.

📞 It’s Jack.

📞 Hello. Jack here.

TELEFONA KİŞİ İSTEME
📞 Is Jack in / there?
📞 Can I talk to Jack, please?
📞 Can I speak to Jack, please?
📞 May I speak to Jack, please?
📞 Could you put me through to Jack, please?
📞 Is that Jack?

YANLIŞ NUMARA
📞 I think you’ve got the wrong number.

KİM OLDUĞUNU SORMA
📞 Who’s calling?
📞 Can / May I ask who’s calling?

 

REQUESTS – RİCA CÜMLELERİ

A) ” I ” ÖZNESI İLE KURULAN RİCA CÜMLELERİ

📞 Could I take your name? (İsminizi alabilir miyim?)
📞 May I take yor number? (Numaranızı alabilir miyim?)
📞 Could I speak to Steve, Please? (Steve ile konuşabilir miyim, lütfen?)
📞 olumlu cevaplar : Certainly / Of Course / Sure / Yes, certainly. / Ok.
📞 olumsuz cevaplar : Sorry / Sorry, you can’t / I am afraid, you can’t.

 

B) ” YOU ” ÖZNESİ İLE KURULAN RİCA CÜMLELERİ

📞 Could you ask him to call me?     (Beni aramasını söyleyebilir misiniz?)
📞 Can you hold on a moment, please?     (Bir dakika beklermisiniz, lütfen?)
📞 Would you please help me?     (Bana yardım edermisiniz, lütfen?)
📞 olumlu cevaplar : Yes, of course / Certainly. / Yes, certainly. / Sure. / Ok.
📞 olumsuz cevaplar : Sorry. / Sorry, I can’t. / I am afraid, I can’t.

 

EXPRESSING CONCERN – ENDİŞE İFADE ETME

Aşağıda ki ifadeler karşınızda ki kişinin durumu hakkında duyduğunuz endişeyi ifade etmek için kullanılırlar.

Örnekler
📞 Are you alright / Okay / OK?    İyi misin?
📞 I’m worried about you because…  Senin için endişeleyim çünkü…
📞 Tell me more about…      …’nın hakkında daha fazla anlat.
📞 What’s the matter / problem   / wrong with you?  Neyin var?
📞 You look tired / ill.     Yorgun / hasta görünüyorsun.

 

EXPRESSING SYMPATHY – ANLAYIŞ İFADE ETME

Karşınızda ki kişinin acısını, sıkıntısını, sorununu ve ya üzüntüsünü anlayıp onlarla üzülmenize denir. Aşağıdaki ifadeler bunu ifade etmek için kullanılırlar.

Örnekler
📞 I hope things get better soon.    Umarım yakında herşey düzelir.
📞 I hope you’ll feel better soon.     Umarım yakında daha iyi hissedersin.
📞 I hope he’ll get well soon.      Umarım yakında iyileşir.
📞 I will miss you.       Seni özleyeceğim.
📞 I’m sorry for you.      Senin adına üzüldüm.
📞 I’m sorry to hear that.    Bunu duyduğuma üzüldüm.
📞 I’m thinking of you.      Seni düşünüyorum. / Aklım sende.
📞 Is there anything I can do?        Yapabileceğim birşey var mı?
📞 See you later, then       Daha sonra görüşürüz, o zaman
📞 We’ll meet up later, then      Daha sonra buluşuruz, o zaman

 

8. Sınıf 3. Ünite Cooking

1. Describing Sımple Processes

Bu ünitenin temel konusu tarif vermedir. Tarif verme için genellikle emir cümleleri kullanılır.

Imperatives ⇔ Emir Cümleleri

Emir cümlesi kurmak için fiil yani iş, oluş, hareket bildiren kelimeler başa yazılır.

Fiile herhangi bir ek getirilemez.

Emir cümlelerinde özne kullanılmaz.

Örnekler

Com here ⇔ buraya gel

Go to school ⇔ okula git

Cut the cabbage ⇔ lahanayı kes

Peel and chop the onion ⇔ soğanı soy ve doğra

slice the carrot and tomato ⇔ havucu ve domatesi dilimle

Put all the vegetables in a frying pan ⇔ bütün sebzeleri kızartma tavasına koy

Set the microwave for 10 minutes ⇔ Mikrodalgayı 10 dk ya ayarla
Peel and chop the onions ⇔ Soğanları soy ve doğra
Dice the tomatoes ⇔ Domatesleri küp küp doğra

Emir cümlelerinin olumsuzlarında filden önce don’t getirmek yeterlidir.

Örnekler

Don’t be late ⇔ geç kalma

Don’t cheat ⇔ kopya çekme

Don’t stir it while cooking ⇔ onu pişerken karıştırma

Don’t add too much salt ⇔  Çok fazla tuz ekleme
Don’t pour the hot water ⇔  Sıcak su dökme

 

2. Descrıbıng a Process ⇔  Bir Süreci Tanımlama

Bir süreci tanımlarken sequencing words yani sıralama kelimelerinden yararlanılır. Ünitemizde yemek tarifleri verilirken bu ifadelerden yararlanılmıştır.

Sequencing Words: First, Second, Then, Next, After that, Finally

Örnekler
Recipe for Salad ⇔  Salata tarifi
First, wash the tomatoes and cucumbers ⇔ İlk olarak, salatalık ve domatesleri yıka
Then dice and put them into the bowl ⇔ Sonra, onları küp küp doğra ve kaseye koy
Next, peel and chop the onion ⇔ Daha sonra, soğanı soy ve doğra
After that put the onion into the bowl ⇔ Ondan sonra, soğanı da kaseye koy
Finally, add some salt and oil and mix all of them ⇔ En son olarak, biraz tuz ve yağ ekle ve hepsini karıştır
Bon appetite – Good Appetite  – Enjoy your meal ⇔ Afiyet olsun

Lınkıng Words ⇔ Bağlaçlar
Bir süreçten bahsederken cümleler arasında geçişi sağlamak için bağlaçlardan yararlanılır. Bu ünitede karşılaşacağımız bağlaçlar: AFTER, BEFORE, WHEN, UNTIL  bağlaçlarıdır.

**AFTER, “sonra” demektir. 
Tek başına kullanılmaz. Arkasından bir isim, cümle ya da –ing takısı almış bir fiil gelmesi gerekir. “-den sonra” anlamı katar.

Örnekler
After cracking two eggs beat them ⇔ yumurtaları kırdıktan sonra onları çırp
After you put the water into the pot, let it boil ⇔  Suyu tencereye koyduktan sonra kaynamaya bırak

!!! Then kelimesi de sonra demektir. 
After ile Then in farkı ise Then in bağlayıcı bir görevinin olmamasıdır.

After my father came home, we went shopping. ⇔ -den sonra
My father came home. Then, we went shopping. ⇔ sonra

**BEFORE, “önce” demektir. 
Tek başına kullanılmaz. Arkasından bir isim, cümle ya da –ing takısı almış bir fiil gelmesi gerekir. “-den önce” anlamı katar.
Örnekler
Before the orzo turns brown, add the rice ⇔ Şehriye kahverengileşmeden önce pirinci ekle
Let the rice cool for 10 minutes before serving. ⇔ Servis etmeden önce pilavı 10 dakika soğumaya bırak

**WHEN, “-dığında, -iken, -dığı zaman” anlamları katar. 
Soru kelimesi olan when ile karıştırılmamalıdır. Soru kelimesi olan When den sonra yardımcı fiil gelirken bağlaç olan When den sonra özne ile başlayan cümle gelir gelir.

Örnekler

When it starts boil, turn down the cooker to a low heat ⇔  kaynamaya başladığında ocağı kıs
Take out the slices of bread when it is red enough. ⇔ Yeterince kızardığında ekmek parçalarını çıkar

**UNTIL, “-e kadar” anlamı katar.

Örnekler
Beat the eggs until they are completely mixed.⇔  Yumartaları onlar iyice karışana kadar çırp
Stir it until onion is softened. ⇔  Soğan yumuşayana kadar karıştır.

Önemli Notlar
Yemek Pişirme Yöntemleri ile ilgili sorulabilecek soru
How do you cook ….?⇔  …. nasıl pişirirsin?⇔   [Fry, Boil, Roast, Bake, Steam, Grill]
Yemek tarifleri ile ilgili sorulabilecek sorular

How do you make …..? ⇔ …. yı nasıl yapıyorsun?
Can you describe how to make………? ⇔ ……….in nasıl yapıldığını tarif eder misin?
Can you give me the recipe? ⇔  Bana tarifi verebilir misin?

Yemeğin içeriğini (ingredients) öğrenmek için sorulabilecek sorular ;

– What is in it?⇔ İçinde ne var?
– What do you put in it? ⇔ İçine neler koyuyorsun?
– What are the ingredients? ⇔ İçindekiler nedir?
– What does it consist of? ⇔ Nelerden oluşuyor?
– What does it contain? ⇔ Neler içeriyor?

 

8. Sınıf 2. Ünite Teen Life

TEEN LIFE 
A bit Biraz
A lot of Çok
Ability Yetenek
Act Davranmak
Actually Aslında
Admiration Hayranlık
Admire Hayranlık duymak
Advantage Avantaj
After that Bundan sonra
After-school club Okul sonrası kulüp
Alone Yalnız
Also Ayrıca, bunun yanında
Amusement park Lunapark
Annoyed Kızgın, sinirli
Appearance Dış görünüş
As I am Olduğum gibi
At noon Öğle vakti
Average Ortalama
Awful Berbat, kötü
Bad Kötü
Bake Pişirmek (fırında)
Be Olmak
Be into İlgi duymak
Become Olmak
Bedroom Yatak odası
Begin Başlamak
Believe İnanmak
Better Daha iyi
Big Büyük
Body image Beden imajı, vücut görünümü
By car Araba ile
By plane Uçak ile
Can’t stand Dayanamamak, katlanamamak
Carry Taşımak
Casual Günlük, resmi olmayan
Catch the train Trene binmek
Cause Sebep olmak
Chart Grafik
Chat Muhabbet etmek
Chess Satranç
Citizenship Vatandaşlık
City Şehir
Close Yakın
Clothes Elbiseler, kıyafet
Clothing Giyim kuşam
Colourful Renkli
Come round Uğramak, gelmek
Comfortable Rahat
Common Ortak
Confident Kendine güvenen, kendinden emin
Cook Yemek pişirmek
Cook dinner Akşam yemeği pişirmek
Cookie Kurabiye
Cover Üzerini örtmek
Cowboy Kovboy
Crazy about Çok sevmek
Criticise Eleştirmek
Daily routines Günlük yapılan işler
Delicious Lezzetli
Different Farklı
Disadvantage Dezavantaj
Disagree Fikirlerine katılmamak
Do best Elinden geleni yapmak
Do homework Ev ödevi yapmak
Do the washing up Bulaşıkları yıkamak
Dress Elbise, Giyinmek
Easy Kolay
Either -de, -da (olumsuz cümlelerde)
Energetic Enerjik, hareketli
Enough Yeterince
Especially Özellikle
Evening Akşam
Every Her
Excellent Harika, muhteşem
Face Yüz
Fail Başarısız olmak
Faint with shock Bayılmak, şok geçirmek
Family Aile
Fan Fanatik
Fancy dress party Kostümlü kıyafet partisi
Fashion Moda, en popüler giyim
Fashionable Modaya uygun
Fast Hızlı
Fatter Daha şişman
Favourite En sevilen, favori
Feeling His, duygu
Finally En sonunda, son olarak
Find Bulmak
Finish Bitmek
First İlk olarak
Folk music Halk müziği
Food technology Yemek teknolojisi
Foolish Aptalca
Football practice Futbol antrenmanı
For İçin
Formal Resmi
Free Özgür
Free time Boş zaman
Fun Eğlenceli
Get dressed Giyinmek
Get home Eve varmak, eve ulaşmak
Get up Uyanmak
Go back home Eve geri gitmek
Go out Dışarı çıkmak
Go to bed Yatağa gitmek
Go to concert Konsere gitmek
Good-looking Çekici, yakışıklı
Grandparents Büyükanne ve büyükbaba
Gym Spor salonu
Hand El
Handbag El çantası
Handsome Yakışıklı
Hang out Dışarıda takılmak
Happier Daha mutlu
Hardly ever Binde bir, çok nadir
Hate Nefret etmek
Have a shower Duş almak
Have a snack Atıştırmalık bir şeyler yemek
Have breakfast Kahvaltı yapmak
Have dinner Akşam yemeği yemek
Heading Başlık, manşet
Help Yardım etmek
High position Yüksek pozisyon
High school Lise
Housework Ev işleri
How about you? Ya sen?
How often? Hangi sıklıkta?
However Fakat
I don’t act as I am. Olduğum gibi davranmam.
I feel hurt. İncinirim.
If Eğer
Immediately Hemen, acilen
Important Önemli
Impressive Etkileyici
In fashion Moda, trend
Information technology Bilişim teknoloji
Interesting İlginç
Jealous Kıskanç
Jeans Kot pantolon
Joke Şaka yapmak
Kind Tür, çeşit
Knit Örgü örmek
Late Geç
Later Sonra
Laugh Gülmek
Leave home Evden ayrılmak
Less Daha az
Life Yaşam
Like 1-Gibi    2) sevmek
Listen to music Müzik dinlemek
Live Yaşamak
Long Uzun
Look Görünmek
Loud Gürültülü, yüksek sesli
Low Düşük
Lunch Öğle yemeği
Lunch break Öğle yemeği arası
Make Yapmak
Make my bed Yatağımı toparlamak
Mall Alışveriş merkezi
Many Birçok
Me too. Ben de. (olumlu cümlelerde)
Meat Et
Meet friends Arkadaşlar ile buluşmak
Middle school Orta okul
Money Para
Most 1-En çok  2) Çoğu
Mouth Ağız
Myself Kendim
Natural Doğal
Nerd Pejmürde, modaya uymayan
Nervous Gergin, endişeli
Never Asla
Nicely Güzel şekilde
Not really. Tam olarak değil.
Now Şimdi
Often Sık sık
Once Bir kere
Online Çevrimiçi
Other Diğer
Outfit Kılık kıyafet
Own Kendi
Pancake Gözleme, krep
Part Parça
Pay attention Dikkat etmek, önemsemek
People İnsanlar
Person Kişi
Play 1)   Bir müzik aleti çalmak  2) Oynamak
Pleased Memnun, hoşnut
Popular Popüler
Positive Olumlu
Potato Patates
Practice Antrenman yapmak
Prefer Tercih etmek
Pretty Sevimli
Probably Muhtemelen
Proud of Gurur duymak
Quite Oldukça
Quiz Küçük sınav
Rarely Nadir, çok nadir
Reaction Reaksiyon
Real Gerçek
Regularly Düzenli olarak
Relax Rahatlamak
Relaxing Rahatlatıcı
Respect Saygı, saygı duymak
Result Sonuç
Ride bicycle Bisiklete binmek
Ridiculous Gülünç
Rollerblading Tekerlekli paten sporu
Room Oda
Same Aynı
Satisfied Memnun, tatmin olmuş
See Görmek
Seldom Nadiren
Self-confidence Özgüven
Self-conscious Utangaç, içine kapanık
Serious Ciddi
Set Takım, set
Sew Dikiş dikmek
Sewing Dikiş nakış
Shop Dükkân
Shopping centre Alışveriş merkezi
Shorter Daha kısa
Show Göstermek
Similar Benzer
Slouch Kambur durmak
Small Küçük
Snob Züppe, kendini beğenmiş
So 1)   Bu yüzden   2) çok, oldukça
Soap opera Dizi film
Something Bir şeyler
Sometimes Ara sıra
Spend Harcamak
Stay Kalmak (bir yerde)
Study Ders çalışmak, öğrenim görmek
Style Stil, tarz
Subject Ders
Successful Başarılı
Summer Yaz
Surf the Net İnternette sörf yapmak
Take the bus Otobüse binmek
Taller Daha uzun
Teach Öğretmek
Team Takım
Teenager Genç
Terrific Müthiş, harika
Thank goodness. Çok şükür! Şükürler olsun!
The perfect body Harika vücut
Theatre Tiyatro
Then Daha sonra
Think Düşünmek
Thinner Daha zayıf
Three times Üç kere
Tidy hair Saçları toparlamak
Tidy room Odayı temizlemek
Time Zaman, vakit
Tiring Yorucu
Title Başlık
To be honest… Dürüst olmak gerekirse…
Together Beraber
Traditional Geleneksel
Travelling Seyahat etme
Trendy Modaya uygun, son moda
Trust Güvenmek
Try on Denemek (elbise)
Turn off Kapatmak
Twice İki kere
Unattractive Gösterişsiz, cazibesi olmayan
Unbearable Dayanılmaz, katlanılmaz
Uniform Üniforma
Unimportant Önemsiz
Unstylish Stil, tarz sahibi olmayan
Usually Genellikle
Vegetable Sebze
Visit Ziyaret etmek
Walk Yürümek
Walk to school Okula yürüyerek gitmek
Water plants Bitkileri sulamak
Way Yol
Wear Giymek
Weather Hava
Week Hafta
Weekdays Hafta içi günler
Well İyi, güzel
What about you? Ya sen?
What type of…? Ne tür … ?
When -dığında,
When I’m talking. Konuştuğumda.
Woman Kadın
Work Bir işte çalışmak
Worker Çalışan, işçi
Worried Endişeli
Yourself Kendin
Yummy Lezzetli, leziz

 

🔷2. Ünite İngilizce Kalıp İfadeleri 

🔷1. Kendi düşüncelerimizi ifade ederken; 

I think ⇔ bence, sanırım

I agree ⇔ kabul ediyorum, aynı fikirdeyim

I believe so ⇔ sanırım öyle

In my view ⇔ benim açımdan

If you ask me ⇔ bana kalırsa

I guess ⇔ sanırım

🔷2. Başkalarıyla aynı ya da zıt düşüncede olduğumuzu söylerken; 

I think so too ⇔ bende öyle düşünüyorum

Exactly ⇔ aynen

That’s true ⇔ bu doğru

So do I ⇔ bende

I don’t think that’s true ⇔ bunun doğru olduğunu sanmıyorum

🔷3. Birisine bir konuda  fikrini sorarken;

Do you think? ⇔ sence?

What do you think about?  ⇔ hakkında ne düşünüyorsun?

Please tell me your opinion on? ⇔ lütfen bana… konusunda fikrini söyle?

Would you agree that?  ⇔ … konusunda hemfikir misin?

 

🔷Exprenssing Prefenrences

Tercihler söylenirken genellikle prefer ⇔ tercih etmek fiili kullanılır.

I prefer purple to black ⇔ ben moru siyaha tercih ederim.

He prefers reading book to watching TV ⇔ o kitap okumayı televizyon izlemeye tercih eder.

 

🔷Exprenssin Daily Routınes

Rutin yapılan işler ifade edilirken Sımple Present Tense ⇔ Geniş Zaman kalıbı kullanılır.

I have dinner at seven p.m. ⇔ akşam yedide akşam yemeği yerim.

I get up at nine o’clock ⇔ sabah dokuzda kalkarım.

 

🔷Frequency Adverbs ⇔ Sıklık Zarfları

Bir eylemin ne sıklıkla yapıldığını ifade ederken kullanılır.

Frequency Adverbs Sıklık Zarfları Yüzdelik Dereceleri
Always (olveyz) Daima,Her zaman %100
Usually (yujıli) Genellikle %90
Often (ofın) Sık Sık %75
Sometimes (Samtayms) Bazen, Ara sıra %50
Seldom (seldım) Nadiren,Pek az,Seyrek %10
Never (nevır) Asla %0

Örnekler 

I always watch Tv at night. ⇔ Gece daima televizyon seyrederim.

I often brush my teeth.  ⇔ Dişlerimi sık sık fırçalarım.

She sometimes helps her mother.  ⇔ O bazen annesine yardım eder.

He seldom plays squash .  ⇔ O nadiren squash oynar.

They never smoke.  ⇔ Onlar asla sigara içmezler.

 

🔷Sıklık Zarflarının Soru Şekli; 

Sıklık zarflarını sormak için How often……..? kullanılır.

How often……..? = Ne sıklıkta……..? Ne kadar sıklıkta………? anlamındadır.

Örnekler

How often do they go to the cinema? ⇔  Ne sıklıkta sinemaya giderler?

How often do you do your homework? ⇔  Ne sıklıkta ev ödevlerini yaparsın?

 

🔷Ever ⇔ Hiç

Ever soru cümlelerinde kullanılır ve hiç anlamını taşır.

Örnekler

Do the train ever run on the time? ⇔  Trenler hiç zamanında kalkar mı?

-Yes,always. ⇔  Evet,her zaman.

Do you ever run 10 kms. in your life? ⇔  Hayatında hiç 10 km koştun mu?

-No,never.⇔  Hayır,asla.

 

🔷Diğer sıklık zarflarından bazıları:

Two-words Frequency Adverbs İki kelimelik Sıklık Zarfları
On Saturdays(Sundays,Mondays…. Cumartesi(Pazar,Pazartesi…..) günleri
Every year Her yıl
At the weekends Hafta sonları
Everyday Hergün
Once a week,twice a week,three times a week… Haftada bir kez,Haftada iki kez,Haftada üç kez……
Once a month,twice a month…. Ayda bir,Ayda iki kez….

🔷Sevdiğimiz şeyleri söylerken;

I like ⇔ severim

I love ⇔ çok severim

I’m crazy about ⇔ …tutkusuyum, …delisiyim

I’m keen on ⇔ …düşkünüyüm, …meraklısıyım

🔷Sevmediğimiz şeyleri söylerken;

I dislake ⇔ sevmem

I don’t like ⇔ sevmem

I hate ⇔ nefret ederim

I detest ⇔ …den tiksinirim

 

🔷Exprenssing Preferences

 

🔷PREFER+NOUN  (PREFER+İSİM)           We prefer pop concerts. Biz pop konserlerini tercih ederiz.

🔷PREFER+GERUND  (PREFER+-ing)        I prefer reading books. Ben kitap okumayı tercih ederim.

🔷PREFER+INFINITIVE with TO  (PREFER+to)         I prefer to buy trendy clothes. Ben modaya uygun kıyafetler almayı tercih ederim.

🔷PREFER+NOUN+to+NOUN  (PREFER+İSİM+to+İSİM)         I prefer ice-cream to chocolate. Dondurmayı çikolataya tercih ederim.

🔷Negative form of ‘prefer’:
1.I/We/You/They=don’t prefer I don’t prefer getting up early.
2.He/She/It=doesn’t prefer She doesn’t prefer listening to classical music.

🔷Question form of ‘prefer’:
1.Do I/we/you/they prefer…..? Do you prefer tea to coffee?
2.Does he/she/it prefer………? Does Onur prefer cycling?

🔷Short answers of ‘prefer’:
+Yes,I/we/you/they do.        örnek:  Do you prefer playing football?
🔷DO                                                                 +Yes,I do.
-No,I/we/you/they don’t.                  –No,I don’t.

+Yes,he/she/it does.            örnek: Does she prefer swimming?
🔷DOES                                                            +Yes,she does.
-No,he/she/it doesn’t.                       -No,she doesn’t.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8. Sınıf İngilizce 1. Ünite: Friendship

1. ÜNİTE KELİMELERİ

 

İNGİLİZCE KELİME
TÜRKÇE ANLAMI
have party parti düzenlemek
go for a walk yürüyüşe çıkmak
go to the movie / concert sinemaya / konsere gitmek
study together birlikte çalışmak
eat out dışarıya yemeğe çıkmak
play computer game bilgisayar oyunu oynama
watch movie at home evde film izlemek
chit-chat sohbet etmek
romance romantik film
comedy komedi filmi
sci-fi bilim-kurgu filmi
thriller gerilim
go out of town / city şehir dışına çıkmak
meet friend arkadaşla buluşmak
visit relatives akrabaları ziyaret etmek
go to the shopping mall alışveriş merkezine gitmek
study for exam sınava çalışmak
barbecue mangal / ızgara
birthday party doğum günü partisi
volleyball tournament voleybol turnuvası
picnic piknik
tennis match tenis maçı
nature walking doğa yürüyüşü
soccer match futbol maçı
bicycle race bisiklet yarışı
computer game tournament bilgisayar oyunu turnuvası
play soccer futbol oynama
back up = help somebody desteklemek, yardımcı olmak
buddy dost, arkadaş
count on = depend on somebody birine güvenmek
get on well with biriyle iyi geçinmek
stranger yabancı
have something in common with someone biriyle ortak noktası olmak
have the same interest aynı ilgi alanlarına sahip olmak
visit for a short time = call on  kısa süreli ziyarette bulunmak
glad hoşnut, mutlu, memnun
promise söz vermek
swear and içmek, yemin etmek
imagine = think of düşünmek
depressed or sad = feel blue kederli, üzgün, keyifsiz
close friend yakın arkadaş

 

FRİENDSHİP 

Accepting and refusing (KABUL ETME VE REDDETME)

Apologizing (ÖZÜR DİLEME)

Giving explanations and reasons (AÇIKLAMA YAPMA VE SEBEP BİLDİRME)

Making simple inquiries (SORU SORMA)

Telling the time, days and dates (ZAMANI, GÜNLERİ VE TARİHLERİ SÖYLEME)

 🔴 1.MAKİNG OFFERS AND SUGGESTİONS ( TEKLİF VE ÖNERİLERDE BULUNMA)

Aşağıdaki tüm yapılar teklifte, öneride bulunma ve davet etme için kullanılırlar. Kullanım olarak hepsi birbiriyle aynıdır, birbirlerinin yerine kullanılabilirler.

🔵Would you like to …?(…ister misin?)

     Would you like toeat out today? (Bugün dışarda yemek yemek ister misin?)
     Do you want to...?(…ister misin?)

🔵Do you want toeat out today? (Bugün dışarda yemek yemek ister misin?)
    Whydon’t we…?(neden …yapmıyoruz?)

    Why don’t we watch a movie at home? (Neden evde film izlemiyoruz?)

🔵Whatabout= how about…?(…ne dersin?)

     What abouthaving a party on the weekend? (Hafta sonu parti yapmaya ne dersin?)

     How aboutwatching a sci-fi? (Bilim kurgu izlemeye ne dersin?)

🔵Shall we…?(…yapalım mı?)

    Shall we study together? (Beraber ders çalışalım mı?)

🔵Let’s…(hadi…yapalım)

    Let’seat out today. (Hadi bugün dışarda yemek yiyelim)

🔵Fancy…? = Do you fancy …?(ister misin?)

    Fancyeating out today? (Bugün dışarda yemek yemek ister misin?)

    Do you fancyeating out today? (Bugün dışarda yemek yemek ister misin?)

 

🔴2.ACCEPTİNG ( KABUL ETME)

Bir öneriyi, teklifi veya daveti kabul ediyorsanız aşağıdaki ifadeleri kullanırız.

🔵Yes, I’d love to. = Yeah, I’d love to.
🔵Yeah, that would be great/good/nice.
🔵(That) sounds great/good/nice/fun.
🔵I guess I am free.
🔵Sure = of course
🔵Yes, I will.
🔵(That’s) a great/good/fun idea.
🔵I have no plan.
🔵why not?

 

🔴3.REFUSING (REDDETME)

Bir öneriyi, teklifi veya daveti reddediyorsanız aşağıdaki ifadeleri kullanırız.
🔵I’m sorry but I can’t.
🔵I’d like to but I can’t.
🔵I’d love to but I can’t.
🔵No, thanks. = Thanks, but…
🔵I’m busy. Thanks anyway.
🔵Maybe some other time / next time / another time. I am not free.
🔵I have an important…
🔵Maybe later.
🔵No matter.
🔵I have other plans.

 

🔴4.APOLİGİZİNG (ÖZÜR DİLEME)

Bir öneriyi, teklifi veya daveti reddederken özür dilemek için aşağıdaki ifadeleri kullanırız.
🔵Sorry… = I’m sorry…
🔵I’m terribly sorry …
🔵I’m so sorry …
🔵I’m afraid…

 

5.GIVING EXPLANATIONS / REASONS AND EXCUSES – AÇIKLAMA YAPMA / SEBEP VE MAZERET BİLDİRME

Bir öneriyi, teklifi veya daveti reddederseniz açıklama yapma, sebep ve mazeret bildirme için aşağıdaki gibi ifadeler
kullanırız.
🔵I have to study/work then.( o saatte çalışmak zorundayım)
🔵I’m going to visit my grandparents. (büyükleri ziyaret edeceğim.)
🔵I’m not feeling well. (kendimi iyi hissetmiyorum)
🔵My favorite movie/programme is on. (sevdiğim dizi/program var)
🔵My cousin is coming tomorrow.(yarın kuzenim geliyor)
🔵I’m busy that night. (o gece meşgulüm)
🔵I must stay home.(evde kalmam gerek)
🔵I have a lot of work to do. (yapılacak çok işim var.)
🔵I have an exam tomorrow. (yarın sınavım var.)

🔴QUALITIES OF A FRIEND – ARKADAŞ ÖZELLİKLERİ

🔴A) Good/True/Ideal/Close/Best friend – İYİ / GERÇEK / İDEAL /YAKIN / EN İYİ ARKADAŞ

🔵can count on=depend on =trust (güvenebilirsin)
🔵back you up= support you=helps you (destekler / yardım eder)
🔵get on well ( iyi geçinirsin)
🔵have something in common (ortak noktanız vardır )
🔵have a lot in common (ortak bir çok noktanız vardır )
🔵share/have/love similar things (benzer şeyler paylaşırsın/sahipsin/seversin)
🔵share/have same interests and hobbies (aynı ilgi alanlarını ve hobileri paylaşırsın/sahipsin)
🔵spend time together ( beraber vakit geçirirsin)
🔵like a brother or a sister (kardeş gibidir)
🔵keep secret (sır tutar)
🔵never lies = never tells lies (asla yalan söylemez)

🔵never argue (asla tartışmazsınız)

 

🔴B) Bad friend ( KÖTÜ ARKADAŞ)

🔵lie to you (yalan söyler )
🔵doesn’t tell the truth (doğruyu söylemez)
🔵argues (too) often ( (çok) sık tartışırsın)
🔵can’t depend on / count on (güvenemezsin)
🔵hurt each other ( birbirinizi incitirsiniz)
🔵breaks heart (kalp kırar)
🔵isn’t supportive / doesn’t back up(destek olmaz)
🔵have nothing in common (ortak noktanız hiç yoktur)
🔵doesn’t have anything in common (ortak noktanız hiç yoktur)
🔵doesn’t spend time together ( beraber vakit geçirmez)
🔵doesn’t share/have similar things (benzer şeyler paylaşmaz/sahip değildir)
🔵doesn’t share/have same interests and hobbies (aynı ilgi alanlarını ve hobileri paylaşmaz/sahip değildir)

ZAMANLAR

🔴A) BE(am/is/are) GOING TO + FİİL – GELECEK ZAMAN

Gelecekteki planlanmış veya önceden karar verilmiş eylemleri anlatmak için kullanıldığını ve “-ecek” /acak” anlamı kattığını bilmek yeterlidir.

🔵I am going to visit my relatives. (Akrabalarımı ziyaret edeceğim.)
🔵What are you going to do tonight? (Akşam ne yapacaksın?)
🔵Are you going to stay at home tonight? (Akşam evde mi kalacaksın?)

ZAMAN İFADELERİ ⏩ Tomorrow

⏩Next

⏩Soon

⏩In The Future

⏩Later

 

🔴B) BE(am/is/are) + FİİLing – ŞİMDİKİ ZAMAN

Konuşma anında yaptığımız eylemlerden bahsederken kullanıldığını ve “-yor” anlamı kattığını bilmek yeterlidir.

🔵I am studying for TEOG now. (Şu an TEOG sınavına çalışıyorum.)
🔵What are you doing? (Ne yapıyorsun?)
🔵Are you doing your homework? (Ödevini mi yapıyorsun?)

Yakın zamanda olacak eylemlerden bahsederken kullanıldığını ve yine “-yor” anlamı kattığını bilmek yeterlidir.

🔵I am meeting my friends after school. (Okuldan sonra arkadaşlarımla buluşuyorum.)
🔵What are you doing tonight? (Akşam ne yapıyorsun?)
🔵Are you going to the match tomorrow? (Yarın maça gidiyormusun?)

 

ZAMAN İFADELERİ ⏩ Now

⏩At The Moment

⏩Soon

⏩In The Future

⏩Later

⏩Tomorrow

⏩Next

BAĞLAÇLAR

🔴BUT, AND, SO, BECAUSE, OR (FAKAT, VE, BU YÜZDEN, ÇÜNKÜ, YA DA)

Bunlar kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri birbirine bağlamakta kullanılan bağlaçlardır.

🔴AND (VE)

🔵And: “Ve” anlamına gelir. İki ya da daha fazla bilgiyi birleştirmede kullanılır.

🔵He is tall and slim. ( O uzun ve incedir. )

🔵He can dance and he can sing very well. ( Dans edebilir ve çok iyi şarkı söyleyebilir. )

 

🔴BUT=HOWEVER (FAKAT-AMA)

🔵But =However: “Fakat, ama” anlamına gelir. İki zıt bilgiyi göstermek için kullanılır.
🔵She can read, but can’t write in English. ( İngilizce okulabiliyor fakat yazamıyor. )
🔵I want to go on a holiday. However, I don`t have any money. (Tatile çıkmak istiyorum ama hiç param yok.)

 

🔴OR (YA DA-VEYA)

Or: “Ya da, veya” anlamına gelir. İki alternatifli bir seçimin olduğunu göstermek için kullanılır.
Teenagers need to sleep seven or eight hours a night.(Ergenlerin gecede yedi ya da sekiz saat uyuması gerekir.)

 

🔴BECAUSE (ÇÜNKÜ)
🔵Because: “Çünkü” anlamına gelir. Sebep bildirmek için kullanılır.
🔵I am studying hard because I have an English exam tomorrow. ( Çok çalışıyorum çünkü yarın İngilizce sınavım var. )

 

🔴SO (BU YÜZDEN-BUNDAN DOLAYI
🔵So: “Bu yüzden, bundan dolayı” anlamına gelir. Sonuç bildirmek için kullanılır.
🔵I am very hungry so I will eat two hamburgers. (Çok açım bu yüzden 2 tane hamburger yiyeceğim.)

 

TELLING THE TIME, DAYS AND DATES – ZAMANI, GÜNLERİ VE TARİHLERİ SÖYLEME

🔴A) TELLING THE TIME – SAATİ SÖYLEME

🔵2:00- ıt’s two o’clock

🔵2:05- ıt’s five past two

🔵2:10- ıt’s ten past two

🔵2:15- ıt’s quarter past two

🔵2:20- ıt’s twenty past two

🔵2:25- ıt’s twenty-five past two

🔵2:30- ıt’s half past two

🔵2:35- ıt’s twenty-five to three

🔵2:45- ıt’s quarter  to three

🔵2:50- ıt’s ten to three

 

🔴B) TELLING THE DAYS – GÜNLERİ SÖYLEME

Days (GÜNLER)    

🔵Weekdays (hafta içi günleri)

🔵Weekend (haftasonu)

Monday Pazartesi
Tuesday Salı
Wednesday Çarşamba
Thursday Perşembe
Friday Cuma
Saturday Cumartesi
Sunday Pazar

 

🔴C) TELLING THE DATES -TARİHLERİ SÖYLEME 

🔵Yılları okumak için, önce ilk iki basamak, sonra son iki basamak okunur.

🔵1970 nineteen seventy                         🔵1453 fourteen fifty three
🔵1071 ten seventy one                           🔵1907 nineteen “oh” seven (son iki basamakta 0 olunca “oh” diye okunur.)

🔵2000 ve 2009 yılları arası normal sayı gibi okunur.
🔵2000 two thousand                                🔵2005 two thousand and five

🔵2010 ve sonrası her iki şekilde de okunabilir.
🔵2010 two thousand and ten VEYA twenty ten

🔵Normal tarih formatı : 20 / 05 / 2016 (20 Mayıs 2016),
🔵Amerikan tarih formatı : 05 / 20 / 2016 (Mayıs 20, 2016)’ dır.

🔵Ayın günü söylenirken sıra sayıları kullanılır. (First, Second, Third, Fourth, Fifth, Sixth, Seventh gibi)

🔵14/01/2011 = a) the Fourteenth of January, twenty eleven (two thousand and eleven)
b) January the Fourteenth, twenty eleven (two thousand and eleven)

🔵22/11/2016 = a) the twenty second of November, twenty sixteen (two thousand and sixteen)
b) November the twenty second, twenty sixteen (two thousand and sixteen)

 

🔴INVITATION CARD – DAVETİYE

🔵RECEIVER : ALICI
Who is the invitation for?
Who is it to?

🔵EVENT : ETKİNLİK
What is the invitation about?
What is the event?

🔵DATE : TARİH
When is it?
When is it going to be?
When is the party/event /
organization?

🔵SENDER : GÖNDEREN
Who is the sender?
Who sent it / the invitation?
Who is the writer?

🔵TIME : SAAT
What time is it?
What time is it going to start?
What time is the party / event /
organization?

🔵PLACE : YER
Where is it?
Where is it going to be?
Where is the party / event
/organization

 

🔴E-MAIL

🔵RECEIVER : ALICI
Who is the invitation for?
Who is the email for?
Who is it to?

🔵SENDER : GÖNDEREN
Who is the sender?
Who sent it / the email?
Who is the writer?

🔵EVENT : ETKİNLİK
What is the invitation/email about?
What is the event?

 

 

 

8. Sınıf Türkçe: Yazı (Metin) Türleri

YAZI TÜRLERİ

🖍Edebiyat, duygu ve düşünceleri söz ya da yazıyla etkili bir şekilde anlatma sanatıdır. Tür ise, edebiyat eserlerinin biçimlerine, konularına ve teknik özelliklerine göre ayrılmasıdır.

Düz Yazı Türleri

🖍Duygu ve düşüncelerin, uyak ve ahenk olmadan cümlelerle anlatıldığı yazılardır.

 🖍🖍  Olay, düşünce (fikir) ve bildirme yazıları olmak üzere üçe ayrılır.

 

1. Olay Yazıları

🖍Bir olayın, yer ve zaman belirtilerek, kahramanların çevresinde kurgulanmasına olay yazıları denir. Olay yazılarında genellikle öyküleyici anlatım tekniğini kullanılır. Özellikle romanlarda betimleyici anlatıma da sık sık başvurulur.

1.a. Masal

🖍Olağanüstü olaylarla süslü, olağanüstü kişilerin başından geçen, zaman ve yer kavramları belirli olmayan hayalî olayların anlatıldığı yazılara masal denir.
     ✴ Masalda eğiticilik ve öğreticilik esastır.
     ✴ Masallardaki olaylar gerçeğe uymaz.
     ✴ Kahramanlar olağanüstü özelliklere sahiptir.
     ✴ Masalın geçtiği yer ve zaman belirsizdir.
     ✴ Masallar tekerlemeyle başlar.
     ✴ Masaldaki karakterler; cinler, periler, devler ve hayvanlar olabilir.
     ✴ Masalların sonunda iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
      Ulusal konulara yer verilmez, evrensel konular ve mesajlar içerir.

 

1.b. Fabl (Öykünce)

🖍İnsan dışındaki canlı ve cansız varlıklara insan özelliği verilerek başlarından geçen olayların insanlara ibret dersi verecek şekilde anlatıldığı kısa yazılara fabl denir.
        Sonunda ders verme amacı güden yazılardır.
       Genellikle hayvanlar ve bitkiler konuşturulur.
       Fabl kahramanları insanlar gibi düşünür, insanlar gibi konuşur ve tıpkı insanlar gibi davranır.
       Dünyanın en ünlü fabl yazarları Ezop, La Fontaine ve Beydeba’dır.

1.c. Hikâye (Öykü)

🖍Olmuş veya olabilecek olayları belli bir plan çerçevesi içinde yer ve zamana bağlı olarak anlatan yazı türüne hikâye (öykü) denir.
       ✴ Yaşanmış ya da yaşanabilir olaylar anlatılır.
       ✴ Dar bir zaman dilimini kapsar.
       ✴ Olayla ilgili yer ve zaman bellidir.
       ✴ Romana göre kısa eserlerdir.
       Karakter sayısı azdır.
       Serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur.
       Kısa soluklu eserlerdir.
       Olay, başlangıçtan sonra doğru giden bir olayın bir anlık parçasıdır.

1.d. Roman

🖍Toplumların ve fertlerin başından geçmiş veya geçmesi mümkün olayları geniş olarak, ayrıntılarıyla anlatan yazı türüne roman denir.
      ✴ Yaşanmış ya da yaşanabilir olaylar anlatılır.
      ✴ Geniş bir zaman dilimini kapsar.
      ✴ Olayla ilgili yer ve zaman bellidir.
      ✴ Hikâyeye göre uzun eserlerdir.
      Karakter sayısı fazladır.

Hikaye ile Roman Arasındaki Farklar:

 ❗  Hikâye türü, romandan daha kısadır.
 ❗  Hikâyede temel öge olaydır. Romanda ise temel öge karakter, yani kişidir. Hikâyeler olay üzerine kurulur, romanlar ise kişi üzerine kurulur.
 ❗  Hikâyede tek olay bulunmasına karşılık romanda birbirine bağlı olaylar zinciri vardır. Romandaki olaylardan her biri hikâyeye konu olabilir.
 ❗  Hikâyede kahramanların tanıtımında ayrıntıya girilmez, kahramanlar her yönüyle tanıtılmaz. Romandan farklı olarak hikâyede kişiler sadece olayla ilgili yönleriyle anlatılır. Bu yüzden hikâyelerdeki kişiler bir karakter olarak karşımıza çıkmaz.
 ❗  Öyküde, olayın geçtiği yer (çevre) sınırlıdır ve ayrıntılı olarak anlatılmaz. Romanlarda olaylar çok olduğu için olayların geçtiği çevre de geniştir. Bu çevreler çok ayrıntılı olarak anlatılır.
 ❗  Hikâyeler kısa olduğu için anlatım yalın, anlaşılır ve özlüdür. Romanlarda ise anlatım daha ağır ve sanatlıdır.

 

1.e. Destan

🖍Bir ulusun kahramanlıklarını, savaşlarını, büyük toplumsal olaylarını anlatan ve genellikle şiir (nazım) biçiminde oluşturulan eserlere destan denir.
       ✴ Yazı türleri içinde en uzun olanıdır.
       ✴ Efsaneden sonra bilinen en eski türdür.
       Sözlü edebiyat ürünüdür; ancak sonradan yazıya geçirilen destanlar da vardır.
       Olağanüstü olaylar ve kahramanlar vardır.
       Destan kahramanları yarı tanrısal nitelikler taşıyan han, hakan ve kağan gibi kişilerdir.

 🖍🖍  Destanlar doğal ve yapay (suni) olmak üzere ikiye ayrılır:

a. Doğal Destanlar

🖍Halk ozanlarının büyük toplumsal olayları anlattıkları destanlardır. Doğal destanların yazarı belli değildir, yani anonimdir.

b. Yapay (Suni) Destanlar

🖍Yazarı belli olan, daha yakın zamanda yazılan ve olağanüstü durumlara daha az yer veren destan türüdür.

1.f. Efsane (Söylence)

🖍Halkın duygu, düşünce ve hayal dünyasında doğarak ağızdan ağıza dolaşan, gelenek ve göreneklerin oluşumunu etkileyen hikayelere efsane denir.
 

🖍  Hayal gücünün ürünü ve bilinen en eski türdür.
🖍Eski dönemlerde tabiat olaylarının nedenlerini bilmeyen insanlar, bu olayları açıklama gereği hissetmişlerdir. Yağmurun yağması, gök gürültüsü, şimşek çakması gibi birçok olayı kendilerine göre yorumlamışlar, efsaneler vasıtasıyla bunlara açıklık getirmişlerdir.
 🖍 Efsanelerde kahramanlar Tanrı, ruh, melek gibi kavramlar bazen de taş, kaya, dağ gibi doğa parçası unsurlardır. Bu kahramanlar hikayelerde kişileştirilir(teşhis) ve konuşturulur(intak).

Efsane ile Destan Arasındaki Farklar:

 ❗  Destanlardaki olayları tarih sayfalarında bulmamız mümkündür. Ama bunu efsane için her zaman söyleyemeyiz.
 ❗  Destanlar genellikle şiir (manzum) biçiminde yazılırken, efsaneler düz yazı (nesir) biçimindedir.
 ❗  Destanlar milletlerin yaşamış olduğu önemli olayları konu alır. Bu bakımdan bu önemli olayları bir tarihi gerçeklik olarak görebiliyoruz. Ancak bunu bütün efsaneler için söylememiz mümkün değildir.
 ❗  Efsanelerin benzerlerini başka milletlerde de bulabiliriz. Fakat destanlar milli oldukları için benzerleri olamaz, sadece bir millete aittirler.

Efsane ile Masal Arasındaki Farklar:

 ❗❗  Masallar tamamen olağanüstü, olağandışı olayları anlatırken efsaneler toplumsal olaylarlar ilgili insanların doğaüstü olaylara karşı verdiği savaşı anlatır.
 ❗❗  Masallar her zaman mutlu sonla biterken efsaneler her zaman mutlu sonla bitmez.
 ❗❗  Masalın amacı eğiticilik, efsanenin amacı ise bazı olaylara açıklık getirmektir.

1.g. Tiyatro

🖍Dram, komedi, trajedi gibi sahnede oynanmak üzere yazılan edebiyat türlerinin ortak adına tiyatro denir. Ayrıca yazılan eserlerin sahnede oynanmasına ya da bu tür eserlerin oynandığı binaya da tiyatro denir.
 🖍  Genellikle oynanmak için yazılır. Okunmak için yazılan tiyatro türleri de vardır.
 🖍  Olayları oluş hâlinde gösterir.
 🖍  Konuşma ve eyleme dayanan bir türdür.
 🖍  İnsana ders vermek, onu düşündürmek onu yorum yapmaya yönlendirmek amacı taşır.
 🖍  Tiyatronun unsurları: “Yazar, eser, oyun ve seyirci”dir.
 🖍  Tiyatronun temel ögeleri: “Olay, yer, zaman ve kişiler”dir.

Tiyatro Terimleri

Opera: Orkestra eşliğinde söylenen, tüm sözleri bestelenmiş oyun.
Operet: Yergi içerikli, konuşmalı ve şarkılı bölümleri birbirini izleyen hafif eğlenceli oyun.
Vodvil(Entrika komedisi): Yalnızca güldürme amacı güden, karmaşık olaylar ve yanlış anlamalar üzerine kurulan, beklenmedik bir şekilde biten komedi türüdür.
Pandomim(mim): Sessiz hareketler, jestler, yüz ifadeleri ve kostümler yoluyla duyguları, düşünceleri anlatmaya yarayan tiyatro çeşididir.
Suflör: Tiyatroda, kuliste bulunarak oyunculara sözlerini fısıltıyla söyleyip hatırlatan yardımcı.
Temsil: Bir tiyatro eserinin oynanması.
Diyalog: Kişilerin karşılıklı konuşmaları.
Monolog: Bir kişinin tek başına konuşması.
Kulis: Sahne arkası.
Fars: Toplumdaki düzensizlikleri alaylı anlatımla yeren, daha çok halk zevkini okşayan kaba güldürü.
Feeri: Kişileri melek, cin, peri…olan sahnelenmiş masal. Bu türde halk efsanelerinden yararlanılır.
Skeç: Kısa yazılmış, güldürme amaçlı oyun.
Melodram: Bestelenmiş dramdır.
Kabare: Güncel, toplumsal konuları eleştirel bir tavırla yansıtan, izleyici ile içlidışlı olunan oyunlardır.
Drama: Bir tiyatro metninin oyuncular tarafından sahnede canlandırılmasıdır.
Dublör: Tiyatro ve sinemada bir rolün yedek oyuncusudur.
Fasıl: Bölüm, tiyatroda perdenin karşılığıdır.
Jest: Sanatçının bütün hareketlerine verilen ad.
Mimik: Kaş, göz, yüz hareketleriyle bir duygu ve düşüncenin anlatılmasıdır.
Mizansen: Oyuncuların sahnedeki hareketlerine denir.
Rejisör: Bir piyesi sahneye koyan kişidir.
Sahne: Oyunun her bölümüne verilen ad.
Senaryo: Bir oyunun ve filmin bütün ayrıntılarıyla yazıldığı metindir.

 

1.h. Anı (Hatıra)

🖍Yaşanmış olayların, üzerinden zaman geçtikten sonra yazıldığı yazı türüne anı (hatıra) denir.
 ✴ Bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu olaylar anlatılır.
Yazar, olayları kendi bakış açısından anlatır
 ✴ Geçmişe ışık tutar.
 ✴ Tarihsel olayların öğrenilmesine katkıda bulunur.

 

1.ı. Günlük (Günce)

🖍Düzenli bir biçimde yazılan, tarih atılan günlük notlara, bir yazarın yaşamı boyunca günü gününe yazdığı yazılara günlük denir.
 ✴  Olaylar günü gününe, tarih belirtilerek yazılır.
 ✴  Kısa yazılardır.
 ✴  Kaleme alan kişinin yaşamından izler taşır.
 ✴  İçten ve sevecendir. Anlatımda “iç konuşma” yöntemi kullanılır.

Günlük ile Anı Arasındaki Farklar:

 ❗  Günlükte olaylar günü gününe yazılırken anı da geçmişteki olaylar anlatılır. Bir bakıma günlük geleceğe yönelik, anı ise geçmişe yöneliktir.

 

1.i. Gezi Yazısı (Seyahatname)

🖍Gezilip görülen yerlerin ve o yerlerle ilgili izlenimlerin anlatıldığı yazılara gezi yazısı denir.
 ✴  Gezilip görülen yerler edebî bir üslupla anlatılır.
 ✴  Yazarın duygu ve düşüncelerini içerebilir.
 ✴  Gözlem gücüne dayanır.
 ✴  Anlatılanlar gerçektir, hayal ürünü değildir.

 

1.j. Biyografi (Yaşam Öyküsü)

🖍Tanınmış, eserler yazmış, ün bırakmış kişileri tanıtmak amacıyla yazılan yazılara biyografi denir.
 ✴  Önemli şahısların hayatı başkası tarafından anlatılır.
 ✴  Anlatılan kişinin hayatı tarih sırasına göre ele alınır.
 ✴  Kurgusal değildir, gerçekçidir.
 ✴  Üçüncü kişinin ağzıyla anlatılır.

🖍Bir insanın, kendi hayatını kendisinin yazdığı eserlere otobiyografi denir. Biyografilerde kişinin hayatı, çalışmaları başkası tarafından yazılırken otobiyografilerde kişi kendisini anlatır, yazar.
 ✴  Kaynak olarak kişi kendisini ve aile büyüklerinden aldığı bilgiyi kullanır.
 ✴  Birinci kişinin ağzıyla anlatılır.

🖍Bir toplumu; sosyal, siyasal, bilimsel vb. konularda düşündürmek amacıyla fikri temelleri olan, bir kısmı kişisel düşünceler olurken bir kısmı ispatlanmış gerçeklere dayanarak yazılan yazılara düşünce yazıları denir. Düşünce yazılarında açıklayıcı ve tartışmacı anlatım teknikleri çokça kullanılır. Fikri alt yapısı olan türler olması sebebiyle de düşünceyi geliştirme yollarından sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme, örneklendirme ve karşılaştırmalara sık sık başvurulur.

 

2.1. Deneme

🖍Bir yazarın herhangi bir konu üzerinde, özel görüş ve düşüncelerini iddiasız, kesin kurallara varmaksızın anlattığı yazılara deneme denir.

  ✴ Denemede konu sınırlaması yoktur. Yazar, iste¬diği konuyu ele alıp işleyebilir.
  ✴  Yazarın anlattıklarını kanıtlama kaygısı yoktur.
  ✴  Yazar kendisiyle konuşuyor gibi bir anlatım kullanır. Daha doğrusu kendi içiyle yaptığı konuşmaları yazıya geçirir.
 ✴  Anlatılanlar kesin bir sonuca bağlanmaz.
 ✴  Denemede alabildiğine kişisellik ve kendine özgülük vardır.
 ✴  Dünya edebiyatında Montaigne, Türk edebiyatında ise Nurullah Ataç bu türün en önemli temsilcisidir.

2.2. Makale

🖍Herhangi bir konuda bilgi vermek veya bir gerçeği savunmak için yazılan yazılara makale denir.
 ✴  Makalenin temel öğesi fikirdir.
 ✴  İnceleme ve araştırmaya dayanır.
 ✴  Bir tezi savunmak, desteklemek amacı taşır.
 ✴  Makalelerde bilimsel verilerden yararlanılır.
 ✴  Gazete ve dergi yazısıdır.

🖍Bir sanat eserinin olumlu ya da olumsuz yanlarını somut verilere dayanarak yargılayıp eserin gerçek değerini orta¬ya koymak amacıyla yazılan yazı türüne eleştiri denir.
 ✴  Eleştiri yazıları, bir eseri tanıtmayı amaçlar.
 ✴  Eleştiri yapan kişiye eleştirmen denir.
 ✴  Değerlendirme yazılarıdır.
 ✴  Eleştiri denince, akla eserin olumsuz yanlarının belirlenip okuyucuya aktarılması gelir. Bu yanlış bir düşüncedir. Gerçek bir eleştiride eleştirilen eserin hem olumlu hem de olumsuz yanları bir arada verilir.
 ✴  Eleştirinin amacı, okuyucuya ve yazara kılavuzluk yapmaktır.

 

2.4. Fıkra (Köşe Yazısı)

🖍Bir yazarın, herhangi bir konu üzerinde, kişisel anlayış, görüş ve düşüncelerini güzel bir üslupla, hiçbir kanıtlama gereği duymadan anlattığı yazı türüne fıkra denir.
İki tür fıkra vardır: Gazete fıkraları, nükteli hikâyecik türündeki fıkralar. Yazı türü olarak “gazete fıkraları” kabul edilmektedir. Gülmece yazılardan olan fıkraları, gazete yazı türü olan fıkrayla karıştırmamalıyız.
 ✴  Gazete yazısıdır.
 ✴  Yazar düşüncelerini kanıtlama yoluna gitmez.
 ✴  Dil doğaldır. Günlük deyimlere, yer yer nükteli sözlere yer verilir.
 ✴  Okuyucuyla sohbet ediyormuş havası hakimdir. Anlatım senli benlidir.

Fıkra ile Makale Arasındaki Farklar:

 ❗ Makalede ispat vardır, ciddi bilimsel bir dil kullanılır; fıkra ise daha serbest ve mizahi ögeler içerir ve ispat yoktur.
 ❗  Makalede yazar doğruyu, fıkrada ise kendi doğrusunu anlatır.

 

2.5. Söyleşi (Sohbet)

🖍Yazarın, gündelik olaylarla ilgili düşüncelerini, okuyucu ile karşı karşıya oturup konuşuyormuş gibi içten bir hava içinde yazdığı yazılara sohbet denir.
 ✴ Karşılıklı konuşma havası içinde yazılır.
 ✴  Belirli konusu yoktur. Yerine ve zamanına göre sıkıcı olmayan her şey sohbet konusu olabilir.
 ✴  Gazete ve dergi yazılarıdır.
 ✴  Yazarın kendi kişisel düşüncesi ağırlıktadır.
 ✴  En önemli özelliği, samimi bir üslupla kaleme alınmasıdır.
 ✴  Yazarın öğretme ve kanıtlama amacı yoktur.

 

2.6. Röportaj

🖍Gazetecilerin bir yeri, bir kurumu ziyaret ederek o yerin özelliklerini, orada gördüklerini, kişisel düşünceleriyle birleştirip fotoğraflarla belgeleyerek kaleme aldıkları yazılardır.

2.7. Nutuk (Söylev)

🖍Bir topluluğu coşturmak, belli bir amaca yöneltmek; onlara bir düşünceyi, bir duyguyu, bir ülküyü aşılamak amacıyla söylenen uzun ve coşkulu konuşmalardır.
✴  Nutuk türünde konuşma yapan kişiye hatip (söylevci) denir.
 ✴  Hatipler konuşurken jest ve mimiklerine, vurgu ve tonlamalarına, konuşmalarının açık ve anlaşılır olmasına dikkat etmeli; dinleyicilerin nabzını tutmalıdır.
 ✴  Nutuk siyasi, askeri, hukuksal, dinsel ve akademik alanda yapılabilir.

 

3. Bildirme Yazıları

3.1. Haber

🖍Belli bir zaman içerisinde geçen olayları anında okuyucuya bildiren gazete yazılarına haber denir. Gazetelerde haber toplayan kişilere muhabir denir.
 ✴  Haber yazılarında temel ilke nesnelliktir.
 ✴  Bir haber yazısı 5N1K (kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin?) sorularına cevap vermelidir.
 ✴  Haber; ilginç, yeni, doğru ve önemli olmalıdır.

8. Sınıf Türkçe: Söz Sanatları

SÖZ SANATLARI

📕Söz sanatları (edebî sanatlar), ifadeye zenginlik katmak, ifadenin etkisini artırmak ya da az sözle çok şey ifade etmek için kullanılır.

📒Söz sanatları abartma, benzetme, kişileştirme ve konuşturma olmak üzere dörde ayrılır:

1. Abartma (Mübalağa)

📕Bir şeyin niteliklerini veya bir olayı olduğundan fazla büyüterek veya küçülterek anlatmaya abartma denir.

📕Anlatımı kuvvetlendirmek, sözün etkisini artırmak için aralarında değişik yönlerden ilgi bulunan iki şeyden zayıf olanın kuvvetli olana benzetilmesine benzetme denir. Çoğunlukla benzetme yapılırken birbirleri ile ilgi kurulan varlıklar arasındaki ilişki bi¬linmektedir.

Tam bir benzetmede dört temel unsur vardır:
Benzeyen: Zayıf unsur.
Benzetilen: Kuvvetli unsur.
Benzetme yönü: İki unsur arasındaki benzet¬me sebebi.
Benzetme edatı: Benzetmede kullanılan “gibi, kadar” edatlarıdır.

Örnek

3. Kişileştirme (Teşhis)

📕İnsan dışındaki varlıklara insana özgü özelliklerin verilmesine kişileştirme denir. Bu sanatta hayvanlara, bitkilere ve diğer varlıklara insana özgü özellikler verilerek ifade daha çekici hâle getirilir, duygular daha güzel anlatılır.

4. Konuşturma (İntak)

📕İnsan dışındaki varlıkları konuşturma, onların ağzın¬dan söz söyleme sanatına intak(konuşturma) denir.

📕İntak (konuşturma), genellikle teşhis (kişileştirme) sanatı ile birlikte kullanılır. Teşhis sanatı ile insan özelliği içinde gösterilen varlıklar konuşturulduğu zaman intak sanatı yapılmış olur.

8. Sınıf Türkçe: Anlatım Bozuklukları

ANLATIM BOZUKLUKLARI

📣Anlatım bozuklukları, her şeyden önce sözcüklerin anlamlarını ve türlerini iyi bilmeye, cümle yapısını ve ögelerini tanımaya, noktalamanın anlam üzerindeki etkisini anlamaya bağlı olduğu ölçüde fark edilebilir. Anlatım bozukluğuyla ilgili sorulara bu nedenle çok yönlü yaklaşılmalıdır. Konuyu iyi öğrenmek ve bu alandan çıkacak soruları kaçırmak istemeyen arkadaşlara çok sayıda soru çözmelerini ve yanlışlıklarını gerekçeleriyle birlikte öğrenmelerini tavsiye ediyoruz.

📣Anlatım bozuklukları genel olarak iki bölümde ve onun alt başlıkları halinde incelenebilir:

 

A) Anlamsal (Anlama Dayalı) Anlatım Bozuklukları

  • Anlamca Birbiriyle Karıştırılan ve Yanlış Anlamda Kullanılan Sözcükler
  • Sözcüğün Gereksiz Kullanılması
  • Anlamca Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanılması
  • Atasözü ve Deyimlerin Yanlış Anlamda Kullanılması
  • Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması
  • Kişi Zamirinin Yanlış Kullanılması
  • Mantık Hatalarından Kaynaklanan Anlatım Bozuklukları

 

B) Yapısal (Yapıya Dayalı) Anlatım Bozuklukları 

  • Özne Eksikliği, Yanlışları ve Özne-Yüklem Uyuşmazlığı
  • Nesne Eksikliğinden Kaynaklanan Bozukluklar
  • Tümleç Eksikliği
  • Yüklem Eksikliği
  • Kişi Uyumsuzluğundan Kaynaklanan Bozukluklar
  • Ek Fiil Eksikliği
  • Çatı Uyumsuzluğu
  • Yanlış Yapılı Eylem ya da Eylemsiler
  • Tamlama Yanlışları
  • Noktalama Eksikliği
  • İyelik Ekinin Gereksiz Kullanılmasından Kaynaklanan Anlatım Bozuklukları

A) Anlamsal (Anlama Dayalı) Anlatım Bozuklukları 

1. Anlamca Birbiriyle Karıştırılan ve Yanlış Anlamda Kullanılan Sözcükler

📣Birbirlerine yazılış ve okunuş bakımından çok benzeyen veya aralarında ilgi ya da yakınlık bulunan; fakat anlamları farklı olan bazı sözcüklerin cümlede birbiri yerine kullanılması anlatım bozukluğuna neden olmaktadır. Bu tür anlatım bozuklukları, sözcüklerin anlam farklılıklarının tam olarak bilinmemesinden kaynaklanmaktadır.

Örnek

  • Odayı ağır bir yemek kokusu kapsamıştı. (kaplamıştı)
  • Çok üzgün olmasına karşılık, bunu belli etmemeye çalışıyordu. (karşın)
  • Bu iki elbise arasında desen bakımından hiçbir ayrıcalık yoktur. (ayrım)
  • Bu önemli haber bütün televizyon kanallarında yayımlandı. (yayınlandı)
  • Babasına soru sorarken oldukça çekimser davranıyor. (çekingen)
  • Öğrencilerin sınavda başarılı olması, derslerle ilgilenmelerine bağımlıdır. (bağlıdır)

 

2.Gereksiz Kullanılan Sözcükler

📣Türkçede doğru bir cümle, anlatılmak isteneni en sade en duru haliyle verebilen cümledir. Gereksiz sözcük kullanımı bu duruluk ilkesine aykırıdır.  Bir duygu, bir düşünce gerektiği kadar sözcük kullanarak anlatılmalı, yani cümlede gereksiz sözcüklere yer verilmemelidir.

📣📣Bir sözcük cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bir daralma, bir değişme olmuyorsa o sözcük gereksiz kullanılmış demektir. Aşağıdaki altı çizili kelimelerin olması, kırmızı ile belirtilen kelimeleri gereksiz kılmıştır.

Örnek 

  • Bu olaya verilen tepkiler kişiden kişiye göre değişir.
  • Tatile ailesiyle birlikte gitti.
  • Acemi olan şoförle yolculuk yapar mı?
  • Adam, kapının önünde duran kadının kulağına alçak sesle bir şeyler fısıldıyordu.
  • En yakın arkadaşıyla aşağı yukarı iki üç yıldan beri görüşmüyor.

3.Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı

📣Anlatımı düzgün bir cümlede okuyucuyu şüpheye düşürecek, şaşırtacak, yanıltacak birbiriyle çelişen ifadeler bulunmamalıdır.  Anlamca birbirine karşı ya da birbiriyle çelişen sözlerin aynı cümlede kullanılması da bir anlatım bozukluğu nedenidir. Bu tip anlatım bozuklukları genellikle “kesinlik” ve “olasılık” belirten sözcüklerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. Gereklilik kipi “-malı, -meli” eklendiği sözcüğe olasılık anlamı da kattığından bu kiple birlikte kesinlik belirten bir sözcüğün kullanılmış olup olmadığına bakılmalıdır.

Örnek 

  • Belki onun da gelmemesinin bir nedeni vardır mutlaka.
  • Beni kesinlikle gördüğünü sanıyorum.
  • Bu iş tam olarak bitti sayılır.
  • Bu konuda anlatılanlar hiç kuşkusuz doğru olmalıdır.
  • Bundan tam on yedi yıl kadar önce de böyle bir olay yaşamışlar.

 

4.Atasözü ve Deyimin Yanlış Kullanımı

📣Bu tip anlatım bozukluklarının bulunduğu cümlelerde vurgulanmak istenen düşünce, atasözü veya deyimle daha da kuvvetlendirilmeye çalışılır. Ancak anlatılmaya çalışılan düşünce ile kullanılan atasözü veya deyim anlam olarak birbiriyle aynı düşünceyi ifade etmemektedir. Ayrıca atasözleri ve deyimlerin kalıplaşmış anlamları vardır, bu yüzden cümlede kendi anlamlarının dışında kullanıldıklarında da anlatım bozukluğuna sebep olur.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Şimdi anlatacaklarıma dikkatlice kulak kabartın.
    (Kulak kabartmak: gizlice dinlemek) (Yanlış)
    (Kulak vermek: dikkatlice dinlemek) (Doğru)
  • Kadıncağız öyle kötü bir adamla karşılaşmış ki dostlar başına.
    (Dostlar başına : iyi dilek sözü)
    (Düşman başına: kötü dilek sözü)
  • Bugüne kadar yaptığım bütün iyiliklere göz yumdu.
    (Göz yummak: bağışlamak, görmezden gelmek)
  • Kardeşimin sevinçten etekleri tutuşmuştu.
    (Etekleri tutuşmak: çok telaşlanmak)
    (Etekleri zil çalmak: çok sevinmek)
  • Ona yardım etmek istiyorsan elinden geleni ardına koyma.
    (Elinden geleni ardına koymamak: olabilecek tüm kötülükleri yapmak)
    (Elinden geleni yapmak: gücünün yettiğini yapmak)

 

📣Ayrıca deyim ve atasözleri kalıplaşmış oldukları için sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve mevcut sözcüklerin yerine başka bir sözcük kullanılamaz.  Parantez içindeki kelimeler doğrusu olup anlatım bozukluğunu giderecek kelimelerdir.

Örnek 

  • Fazla naz insanı usandırır. (aşık)
  • Çocukların gürültüsünden rahatsız olunca hepimizi kafasından savdı. (başından)
  • Baştan tırnağa muayene olmuştu. (ayağa)
  • Ay ışığında dut silkilmez. (ceviz)

 

5.Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması

📣Anlatımda sözcüklerin gerektiği yerde kullanılmaması, cümlede anlam karışıklığı yaratır ve söylenilenlerin ters ya da yanlış anlaşılmasına yol açar. Özellikle sıfat ve zarf gibi nitelik, miktar vs belirten sözcüklerin yanlış yerde kullanılması anlatımda belirsizliğe neden olur. Bu tip cümleler okuyucuya,  cümleden iki farklı anlam çıkarmasına yol açar ki biri bu cümlenin ifade ettiği anlamken diğeri okuyucunun algıladığı anlamdır. Eğer bir cümleden iki farklı anlam çıkarabiliyorsanız o cümledeki anlatım bozukluğunu bulmuşsunuz demektir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Ağrısız kulak delinir.
    Doğrusu = Kulak ağrısız delinir.
  • Onlara sık sık sevdiğini söylüyor.
    Doğrusu = Onlara sevdiğini sık sık söylüyor.
  • Bu olayla ilgili kısaca bildiklerini anlattı.
    Doğrusu = Bu olayla ilgili bildiklerini kısaca anlattı.
  • Her türlü Atatürk’e karşı saldırı affedilemez.
    Doğrusu = Atatürk’e karşı her türlü saldırı affedilemez.
  • Sırada bekleyen hastalar içinde ilk odaya ben girdim.
    Doğrusu = Sırada bekleyen hastalar içinde odaya ilk ben girdim.

 

6. Kişi Zamirinin Yanlış Kullanımından  Kaynaklanan Bozukluklar

📣Kişi zamiriyle kurulan tamlamalarda bazen kişi zamiri söylenmeyebilir. Bu tip cümlelerde kastedilen şahsın kim olduğunu anlamakta güçlük çekilir. Birden çok zamir çağrışımı anlam belirsizliğine yol açar. “Kimin, neyin” sorusunun cevabını almakta zorlandığımız cümlelerde bu tip anlatım bozuklukları mevcuttur diyebiliriz.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Kardeşinin hastalanması beni çok üzdü.
    (Senin kardeşinin mi onun kardeşinin mi hastalanması)
  • Borçlarını bir an önce öde.
    (Onun borçlarını mı kendi borçları mı)
  • Ne yaparsam yapayım söylediklerini anlamakta güçlük çekiyorum.
    (Senin söylediklerini mi, onun söylediklerini mi?)

 

7. Mantık Hataları

📣Anlatılanların mantığa ters düşmesi de bir anlatım bozukluğu nedenidir. Bu tip cümleler dil bilgisi açısından düzgün olsa dahi anlam yönüyle cümlenin bütününe bakıldığında içinde mantığa aykırı durumlar barındırır. Bu yüzden anlatım bozukluğunun zor anlaşıldığı cümle tipleridir.

Örnek 

  • Her Salı, kardeşimin yanına gider; orada on gün kalırdım.
  • Seninle sık sık hatta arada bir görüşmek isterim.
  • Hükümet, 280’e karşı 210 oyla güvenoyu aldı.
  • Okula gitmiyor, hatta hiç ders çalışmıyordu.
  • Dişteki iltihaplanmalar tedavi edilmezse ölüme hatta romatizmaya  yol açabilir.

B) Yapısal (Yapıya Dayalı) Anlatım Bozuklukları

1) Özne Eksikliği, Yanlışları ve Özne-Yüklem Uyuşmazlığı

📣İlk cümlede bulunan özne, birinci yükleme uyarken diğer yüklemlere uymazsa özne eksikliğinin neden olduğu anlatım bozukluğu meydana gelir.

Örnek:

  • Biz ağaçları hiç ilaçlamadık, yine de meyve verdi.
    (özne)                    (yüklem)                            (yüklem)

Çözümleme:

1. yükleme göre ilaçlamama işini kim yaptı = Biz (Özne)

2. yükleme göre meyve veren ne? = Ağaçlar (Özne)

 

📣Yukarıdaki iki yüklem “biz” öznesini ortak olarak kullanmıştır. Yani ilaçlamayan da “biz” meyve veren de “biz” öznesine bağlanmıştır. Ancak çözümleye baktığımızda iki yüklemin de ayrı ayrı özneleri bulunmaktadır. İkinci cümledeki yüklemin öznesi olan “ağaçlar” kelimesi cümlede bulunmadığından özne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu meydana gelmiştir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Herkes bu olayda kendi çıkarını düşünüyor, başkasını düşünmüyordu.
    1.cümlenin öznesi = Herkes
    2.cümlenin öznesi = kimse (eksik)
  • Bu kitapta hem yanlışlar var hem de okunacak gibi değil.
    1.cümlenin öznesi = Yanlışlar
    2.cümlenin öznesi = kitap (eksik)

 

📣📣Özne ve yüklem; kişi,  tekillik – çoğulluk bakımından birbiri ile uyumlu olmalıdır.

📌 Cümlede 1. tekil şahıs “ben” ile beraber kullanılan başka bir özne varsa yüklem 1. çoğul ekiyle çekimlenmelidir.

  • Hasan, Mehmet ve ben bu oylamaya katılmayacağız.
  • Ben ve Büşra dinlenmek için piknik alanlarını tercih ediyoruz.
  • O ve ben türkü dinlemeyi çok seviyoruz.

📌Cümlede 2. tekil şahıs “sen” ile beraber kullanılan başka bir özne varsa yüklem 2. çoğul ekiyle çekimlenmelidir.

  • Sen ve arkadaşların ortalığı birbirine katmışsınız.
  • Fatih ve sen ne güzel yakışırsınız İstanbul’a.
  • Sen ve o bize gelip ders çalışabilirsiniz.

📌Cümlede 3. tekil şahıs “o, onlar” ile beraber kullanılan başka bir özne varsa yüklem 3. çoğul ekiyle çekimlenmelidir.

  • Harun ile o yemeğe gelecekler.
  • Onlar ve akrabalarım düğünüme davetliler.

 

📌 İnsan dışındaki varlıkların “çoğul özne” olduğu cümlelerde yüklem tekil olmalıdır.

  • Köpekler bu sokakta sabaha kadar havladılar.
  • Kitaplar yeni alınan dolaba kaldırıldılar.

 

📌 Cümlenin öznesi “belgisiz zamir” ya da “belgisiz sıfat” ise yüklem tekil olmalıdır.

  • Birkaçı benimle burada kalmak istiyorlar.
  • Hiçbiri seni ziyarete gelmeyecekler.
  • Birçok öğrenci senin gibi gitar çalmak istiyorlar.

 

📌 Cümlenin öznesi topluluk bildiren bir isimse yüklem tekil olur. Topluluk ismi çoğul eki almışsa yüklem de çoğul olabilir.

  • Sizin takım bizim takımdan çekiniyorlar.
  • Ordular savaş meydanına çıkarma yaptılar.

 

📌 Cümlede saygı veya sitem anlamını sağlamak için özne tekil olsa bile yüklem çoğul olabilir.

  • Doktor Bey bizi çağırıyorlar.
  • Vali Beyler haber göndermişler.

 

2.Nesne Eksikliği

📣Sıralı cümlelerde aynı nesneyi almayan yüklemlerin ortak nesneye bağlanması bir anlatım bozukluğu nedenidir.

Örnek

  • Eve gelmiyor, ihmal ediyordu.

Çözümleme:

1. cümlede;

gelmiyor = yüklem

Kim gelmiyor? = O (gizli özne)

Nereye gelmiyor? = Eve (dolaylı tümleç)

 

2.cümlede;

İhmal ediyordu? = yüklem

Kim ihmal ediyordu? = O (gizli özne)

neyi ihmal ediyordu = Evi (Nesne)

📣Evi” kelimesi 2. cümlede yazılmadığından her iki cümledeki yüklem de  1. cümledeki “eve” kelimesini ortak olarak kullanmıştır. Bu da ikinci cümlenin “Eve ihmal ediyordu.” şekilde algılanmasına sebep olmaktadır ki bu durum nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu sebebidir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Bu olaya ancak o karar verir ve uygular.
    2. cümlenin eksik nesnesi = bu olayı
  • Gazetelerin yazdıklarına inanmıyor, okumaktan da geri kalmıyordu.
    2. cümlenin eksik nesnesi = gazeteleri
  • Kızına asla kızmıyor; çünkü çok seviyor.
    2. cümlenin eksik nesnesi = kızını
  • Anneler çocuklarına hep inanır, kolayca bağışlar.
    2. cümlenin eksik nesnesi = onları
  • Romanlarında aşktan çok bahsetmişti; ama hiç yaşamamıştı.
    2. cümlenin eksik nesnesi = aşkı

 

3.Tümleç Eksikliği

📣Sıralı cümlelerde aynı tümleci almayan yüklemlerin ortak tümlece bağlanması bir anlatım bozukluğu nedenidir.

  • Öğretmenini tanıyoruz ve sonsuz güveniyoruz.

Çözümleme:

1. cümlede;

tanıyoruz = yüklem

Kim tanıyor? = Biz (Gizli özne)

Kimi tanıyoruz? = Öğretmenini (Belirtili Nesne)

 

2.cümlede;

güveniyoruz = yüklem

Kim güveniyor? = Biz (Gizli özne)

Ne kadar güveniyoruz? = sonsuz (Zarf tümleci)

Kime güveniyoruz? = Öğretmenine (Dolaylı tümleç)

 

“Öğretmenine” kelimesi 2. cümlede yazılmadığından; her iki cümledeki yüklem 1. cümledeki “öğretmenini” kelimesini ortak olarak kullanmıştır. Bu da ikinci cümlenin “Öğretmenini sonsuz güveniyoruz.” şekilde anlaşılmasına sebep olmaktadır. Bu durumda dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu meydana gelmektedir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Arkadaşını dikkatle dinliyor, gülümsüyordu. (dolaylı tümleç eksikliği)
    2. cümlenin eksik tümleci = onlara/arkadaşlarına
  • Bu zorluklara nasıl katlandı, nasıl başa çıktı. (edat tümleci eksikliği)
    2. cümlenin eksik tümleci = onlarla/zorluklarla
  • Yeğenlerini yanına çağırdı ve hediyeler dağıttı.
    2. cümlenin eksik tümleci= onlara/yeğenlerine
  • Arkadaşlarına çok iyi davrandı; ama karşılığında kötülük gördü.
    2. cümlenin eksik tümleci= onlardan/arkadaşlarından

 

4.Yüklem Eksikliği

📣Ortak yükleme bağlanamayan birden çok cümlenin tek yükleme bağlanmasıyla ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.

  • Bugün ben yemek, o ise temizlik yaptı.

📣Yukarıdaki 1. cümlede tek yüklem ve iki özne bulunmaktadır. Yemeği yapan 1. tekil şahıs “ben”, temizliği yapan ise 3. tekil şahıs “o” özneleridir.  Yemeği yapan şahsa ait bir yüklem kullanılmadığından sondaki yükleme bağlanmak zorunda kalan “ben” öznesi yüklem eksikliğinden doğan anlatım bozukluğuna sebep olmaktadır. Buna göre doğru olan cümle şöyle olmalıdır:

Bugün ben yemek yaptım,  o ise temizlik yaptı.

 

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Mehmet’i çok az, Ayşe’yi hiç sevmem.
    1. cümledeki eksik yüklem = severim
  • Dışarıdaki işlerle ev arkadaşım, evdeki işlerle de be uğraşırım.
    1. cümledeki eksik yüklem = uğraşır
  • Bugünkü sınava sen, yarınkine Volkan girecek.
    1. cümledeki eksik yüklem = gireceksin

 

5.Kişi Uyumsuzluğu

📣Cümledeki yüklemlerin kişi yönünden uyuşmaması anlatım bozukluğu nedenidir.

Örnek Cümleler

  • Bu konuda siz bize güvenecek, biz de size yardım edeceğiz.
    1. cümlede olması gereken = güveneceksiniz
  • Siz sevinecek, biz üzüleceğiz.
    1. cümlede olması gereken = sevineceksiniz
  • O, haftaya bize gelecek; beraber sinemaya gidecektik.
    1. cümlede olması gereken = gelecekti

 

6.Ek Fiil Eksikliği

📣Yüklemi isim soylu olan sözcüklerde yüklemlerden biri olumlu, diğeri olumsuz anlam taşıyabilir. Bu durumda ek eylemin eksik olması anlatım bozukluğuna neden olur.

Örnekler

  • Oda arkadaşlarımdan biri kurnaz, diğeri kurnaz değildi.
    1. cümlede eksik olan ek fiil = kurnaz idi/kurnazdı
  •  Çocuklar çok çalışkan; ama umutlu değildi.
    1. cümlede eksik olan ek fiil = çalışkan idi/çalışkandı

7.Çatı Uyumsuzluğu

📣Cümledeki eylem ve eylemsilerin (fiilimsilerin) çatı yönünden uyuşmaması anlatım bozukluğu nedenidir.

Örnekler

  • Güzel elbiseler giyip düğüne gidildi. (giyilip)
  • Onu telefonla arayıp dışarı çıkıldı. (çıktı)

 

8.Yanlış Yapılı Eylem ya da Eylemsiler

📣Cümlede kullanılan eylem ya da fiilimsilerin yapısal yanlışlıkları anlatım bozukluğu nedenidir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Mehmet yapılacak ameliyatta nihayet sağlığına kavuştu. (yapılan)
  • Ne gelişinden haberimiz oldu ne de gittiğinden. (geldiğinden)
  • Çocuğun arkamızdan seslenişini ve bakmasını unutamıyorum. (bakışını)
  • Bütün gün kitap okuma ve televizyon izlemek çok hoşuma gidiyor. (okumak)
  • Bu sınavı hiç ya da az çalışan bir öğrenci kazanamaz. (çalışmayan)

9.Tamlama Yanlışları

İsim tamlamalarında tamlayan veya tamlananın  kullanılmaması, tamlama eklerinin eksiklikleri ve ortak kullanılmaması gereken tamlayan ya da tamlamanın ortak kullanılması gibi sebepler tamlama yanlışlarından kaynaklanan anlatım bozukluklarına sebep olmaktadır.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Öğrenciye bir şeyler öğretmeden sınavı kazanmasını bekleme. (öğrencinin sınavı kazanmasını)
  • Hasta yatağındaki annesine şarkı söyleyerek mutlu olmasını sağladı. (annesinin mutlu olmasını)
  • Toplumsal ve kültür sorunları yaşayan bir ülkenin evlatlarıyız. (Toplumsal sorunlar ve kültür sorunları)
  • Her önüne gelen canı istediği gibi davranması doğru değildir. (gelenin)
  • Askeri ve devlet okullarına giriş sınavı yapılacak. (Askeri okullar ve devlet okulları)
  • Yüksek dağları ve denizleri aştım senin için. (yüksek deniz olmaz)
  • Alçak binalar ve bahçeler gözümüze çarptı. (alçak bahçe olmaz)

 

10.Noktalama İşaretinin Eksikliği

📣Noktalama işaretlerinin cümlede eksik olması anlam belirsizliğine yol açabileceğinden bu durum da anlatım bozukluğu nedenidir. Bu, genellikle virgül eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

Örnekler

  • Çocuk arabasını beğenmedi.
    Çocuk, arabasını beğenmedi.
  • Genç kadın doktorla görüşmek istedi.
    Genç, kadın doktorla görüşmek istedi.
  • Sarhoş adama ağzına geleni söyledi.
    Sarhoş, adama ağzına geleni söyledi.
  • Deli adamı öldüresiye dövdü.
    Deli, adamı öldüresiye dövdü.
  • Tahta evin önüne yığılmıştı.
    Tahta, evin önüne yığılmıştı.

 

11.İyelik Ekinin Gereksiz Kullanılmasından Kaynaklanan Anlatım Bozuklukları

📣İşlevi olmadığı halde cümlede iyelik ekinin kullanılması da bir anlatım bozukluğu nedenidir.

Çözümlü Örnek Cümleler

  • Bir ay içinde araba sürmesini öğrendi. (doğrusu: sürmeyi)
  • İnsanlar aldatmasını çok iyi biliyor. (doğrusu: aldatmayı)
  • Resim yapmasını severim. (doğrusu: yapmayı)

 

8. Sınıf Türkçe: Cümle Çeşitleri

CÜMLE ÇEŞİTLERİ

🔷Cümleler; yükleminin türüne ve yerine, anlamlarına, oluşturulma biçimlerine göre değişik gruplara ayrılır. Bu grupları şöyle sıralayabiliriz:

A. Yüklemine Göre Cümleler
B. Öğe Dizilişine Göre Cümleler
C. Anlamına Göre Cümleler
D. Yapısına Göre Cümleler

 

A.Yüklemine Göre Cümleler

🔷Cümleler, yüklemlerinin sözcük türüne göre ikiye ayrılır:

1. Eylem Cümlesi

🔷Yüklemi basit ya da bileşik çekimli eylem olan cümlelerdir.

🚩Uzun yıllar bu işyerinde çalıştım.

Bu cümlenin yüklemi “çalış-” eylemi olduğundan cümle, eylem cümlesidir.

🔷Aşağıdaki cümleler, yüklemleri çekimli bir eylem olduğundan eylem cümlesidir.

🚩Öğretmenimizin sorduğu soruyu çözemedik.
🚩Annem, her günkü gibi kapıda bekliyordu bizi.
🚩Önerilerimizi bir türlü kabul etmemişti.

2. Ad Cümlesi

🔷Yüklemi ad soylu sözcük ya da sözcük öbeği olan cümlelerdir. Yüklemi eylem olmayan bütün cümleler ad cümlesidir.

🚩Sınavı kazandığı için çok mutluymuş.

Bu cümlenin yüklemi ad soylu “mutlu” sözcüğü olduğundan cümle, ad cümlesidir.

🔷Aşağıdaki cümleler, yüklemleri ad soylu sözcükler olduğundan ad cümlesidir.

🚩Deniz düne göre oldukça sakindi bugün.
🚩En çok sevdiği şey yürümektir.
🚩Bizi günler öncesinden bu geziye çağıran kendisiydi.

 

B.Öğe Dizilişine Göre Cümleler

🔷Cümleler, yüklemlerinin cümledeki yerine göre ikiye ayrılır:

1. Kurallı (Düz) Cümle

🔷Yüklemi cümlenin sonunda bulunan cümlelerdir.

🚩Çok uzaklardan kuş sesleri duyuluyordu.

Bu cümlenin yüklemi (duyuluyordu) en sonda bulunduğundan cümle, kurallı cümledir.

🔷Aşağıdaki cümleler, yüklemleri sonda bulunduğundan kurallı cümledir.

🚩Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.
🚩Eğitim hayatımız boyunca hepimize yardım etti.
🚩Bu konuyu sizinle daha önce görüşmemiş miydik?
🚩Bugün hava her zamankinden daha sıcaktı.
🚩Yine açıklardan dev gibi gemiler geçiyor.
🚩Yurdumun bağına bahçesine bahar geldi.

 

2. Devrik (Kuralsız) Cümle

🔷Yüklemi cümlenin sonunda bulunmayan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde yüklem cümlenin başında veya ortasında bulunabilir.

🚩Hepimiz canla başla çalışıyoruz burada.

Bu cümlenin yüklemi (çalışıyoruz) en sonda bulunmadığından cümle, devrik cümledir.

🔷Aşağıdaki cümleler, yüklemleri sonda bulunmadığından devrik cümledir.

🚩Papatyalar uyandırdı bizi nihayet kış uykusundan.
🚩Doğanın canlandığı bir mevsimdir ilkbahar.
🚩Nasıl ders çalıştığınızı bilmez miyim hiç?
🚩Doğmuyor güneş artık şöyle gönlümce.
🚩Hâlâ bekliyorum seni anılar sahilinde.
🚩Gelir misin mezarıma, elinde bir demet yasemenle?
🚩Bir başkadır benim memleketim!

 

3.Eksiltili Cümle

🔷Yüklemi yazılmayıp yüklemini okuyucunun, zihninde tamamlaması beklenen cümledir. Eksiltili cümlelerin sonuna üç nokta konur.

🚩Önümüzde göz alabildiğine bir kumsal…

🔷Yüklemi yazılmayan bu cümlenin sonuna “uzanıyor, duruyor, var” gibi sözleri yüklem olarak getirebildiğimiz için bu cümle, eksiltili bir cümledir.

🔷Yüklemi yazılmadığı için eksiltili cümle durumunda bulunan aşağıdaki cümlelerin sonuna, yüklem olabilecek sözcükler, koyu olarak yazılmıştır.

🚩Denizin tam ortasında Adalar’a doğru nazlı nazlı yol alan vapurlar… (var)
🚩Kız beşikte çeyiz sandıkta…. (olmalı)
🚩Düğün el ile, harman yel ile… (olur)

 

Anlamına Göre Cümleler

Cümleler, taşıdıkları anlamlara göre temelde ikiye ayrılır:

1. Olumlu Cümle

🔷Cümlede yüklem durumundaki eylemin gerçekleştiğini veya yüklem durumundaki varlık ya da kavramın var olduğunu, bulunduğunu bildiren cümlelerdir.

🚩Şiddetli yağışlardan dolayı yol trafiğe kapandı.

🔷Bu cümlede “kapanmak” eyleminin gerçekleşmesi söz konusu olduğu için, cümle anlamca olumludur.

🔷Aşağıdaki cümlelerde yüklemlerin gerçekleşmesi ya da varlığı söz konusu olduğu için cümleler anlamca olumludur.

🚩Masadaki vazo yere düşüp kırıldı.
🚩Okula yine derslerine çalışmadan gitmişti.
🚩Verilen işi yapamamaktan korkuyordu.
🚩Dünkü derste sınıfta yedi sekiz kişi vardı.
🚩Bu yılki kitap fuarı her zamankinden daha renkliydi.

 

2. Olumsuz Cümle

🔷Cümlede yüklem durumundaki eylemin gerçekleşmediğini veya yüklem durumundaki varlık ya da kavramın var olmadığını, bulunmadığını bildiren cümlelerdir.

‼Eylem cümlesinde olumsuzluk -ma / -me (geniş zamanda – maz, -mez) ekiyle sağlanır.

‼Ad cümlesinde olumsuzluk “değil / yok” sözcükleriyle ya da “-sız, -siz” ekiyle sağlanır.

🚩Veli toplantısına kimse katılmadı.
🚩Sokaklar bugün kalabalık değildi.

🔷Bu cümlelerde “katılmak” eyleminin gerçekleşmemesi, “kalabalık” kavramının söz konusu olmamasından dolayı cümleler anlamca olumsuzdur.

🔷Aşağıdaki cümlelerde yüklemlerin gerçekleşmemesi ya da var olmamaları söz konusu olduğu için cümleler anlamca olumsuzdur.

🚩Soruların hepsini çözebilen yok.
🚩Göz alabildiğine uzanan bu tarlalar verimsizdi.
🚩Binanın bu dairesi hiç ışık almıyor.

 

2.a. Anlamca Olumsuz Yapıca Olumlu Cümle

🔷Bazı cümleler, olumsuzluk ifade eden ek ya da sözcük almadığı halde olumsuz anlam taşıyabilir. Böyle cümlelere yapıca olumlu, anlamca olumsuz cümle denir.

🚩Senden ayrı kalmaya dayanacak gücüm mü var? (gücüm yok)

🔷Bu cümlede yüklem (var), olumsuzluk ifade eden ek ya da sözcük almadığı için anlamca olumludur. Ancak, soru biçiminde düzenlenmiş cümlede amaç soru sormak değil, yüklemde söylenenin (var) tersini (yok) kastetmektir. Dolayısıyla bu cümle yapıca olumlu, anlamca olumsuzdur.

🔷Aşağıdaki cümlelerde yüklemlerin, cümlenin gelişinden anlamca olumsuz olduğu anlaşılmaktadır.

🚩Ben hiç sonunu kestiremediğim işe girer miyim? (girmem)
🚩Konuklarımız ne yemek yedi ne suyumuzu içti. (yemedi, içmedi)
🚩Sanki bu olayın bütün sorumlusu benim. (ben değilim)

 

2.b. Anlamca Olumlu Yapıca Olumsuz Cümle

🔷Bazı cümleler, olumsuzluk ifade eden ek ya da sözcük aldığı halde olumlu anlam taşıyabilir. Böyle cümlelere yapıca olumsuz, anlamca olumlu cümle denir.

🚩Sen yemek yaparsın da ben hiç beğenmez miyim? (beğenirim)
🚩Neden böyle davrandığını anlamıyor değilim. (anlıyorum)

🔷Bu cümlelerde yüklemler (beğenmez miyim, anlamıyor değilim), olumsuzluk eki (-maz) ve olumsuzluk bildiren sözcük (değil) aldığı için yapıca olumsuzdur. Ancak, bu cümlelerde amaç, yüklemde söylenenin (beğenmez miyim, anlamıyor değilim) tersini (beğenirim, anlıyorum) kastetmektir. Dolayısıyla bu cümleler yapıca olumsuz, anlamca olumludur.

 

3. Soru Cümlesi

🔷İçinde soru eki ya da soru sözcüklerinden biri bulunan ve soru anlamı taşıyan cümlelerdir.

🚩Neden sen de bizimle yarınki geziye katılmıyorsun?
🚩Sınavdaki soruların kaçını cevaplayabildin?

 

4. Şart Cümlesi

🔷Yargının gerçekleşmesinin bir koşula bağlandığı cümlelerdir.

🚩Bu evi temiz kullanmak şartıyla kiralayabilirsiniz.
🚩Geç saatlere kadar çalışırsak işi bitirebiliriz.

 

5. İstek Cümlesi

🔷İstek anlamı taşıyan cümlelerdir.

🚩Haftaya seninle yeni açılan müzeye gidelim.
🚩Hepinize kolay gelsin.

 

6. Emir Cümlesi

🔷Emir anlamı taşıyan cümlelerdir.

🚩Hemen arabadaki kitapları buraya getir.
🚩Derhal odanızı toplayın.

 

7. Ünlem Cümlesi

🔷İçinde ünlem ya da ünlem değeri taşıyan sözcükler bulunan cümlelere ünlem cümlesi denir.

🚩Birden kapıyı açınca onu görmeyeyim mi!
🚩Aman sobayı açık unutmayın!

 

Yapısına Göre Cümleler

🔷Cümlelerde; yargı (yüklem) sayısına ya da yan cümlecik olup olmamasına bakılır. Cümleler yapısı yönüyle dörde ayrılır.

  1. Basit Cümle
  2. Bileşik Cümle
  3. Sıralı Cümle
  4. Bağlı Cümle

🔷Yapısına göre cümlelerin çeşitlerine geçmeden önce “yan cümlecik” kavramını görelim.

Yan Cümlecik: Cümlede, kendi içinde cümle özelliği gösteren ve daha çok, eylemsiyle kurulan sözcüğe ya da sözcük grubuna yan cümlecik; geri kalan bölüme ise temel cümlecik denir. Yan cümlecik, genellikle temel cümleciğin bir öğesi olur.

🚩Arkadaşım, yarın bu okula yazılacağını söyledi.

🔷Bu cümlede, nesneyi bulmak için yükleme sorduğumuz “neyi” sorusuna cevap olan “yarın bu okula yazılacağını” sözcük grubu, içinde eylemsi bulunduğu için yan cümleciktir.

🔷Aşağıdaki cümlelerde koyu olarak yazılan yan cümleciklerin oluşturduğu öğeler ayraç içinde belirtilmiştir.

🚩Onun bu sınavı kazanması hepimizi sevindirdi. (yan cümlecik özne görevinde)
🚩Rüzgâr, sararmış yaprakları sağa sola savuruyor. (yan cümlecik nesne görevinde)
🚩Konferans için gelenlere birer kitapçık verildi. (yan cümlecik dolaylı tümleç görevinde)
🚩Görevliler, havalar soğuyunca kaloriferleri yaktı. (yan cümlecik zarf tümleci görevinde)

 

1. Basit Cümle

🔷Yan cümleciği bulunmayan, yani bir yargıdan oluşan cümledir.

🚩Ödevlerimi sabah erkenden yaparım.

🔷Bu cümle, yan cümleciği olmadığı için, yapıca basit bir cümledir.

🔷Aşağıdaki eylem ve ad cümleleri de yan cümleciği olmadığı için, yapıca basit cümlelerdir.

🚩Yolcuların çoğu, uçağa vaktinde bindi.
🚩Hafta sonu babama işyerinde yardım edeceğim.
🚩Uzun ve yorucu bir günün ardından hepimiz uyuyakalmıştık.
🚩Dedemin, köyün hemen yakınında kocaman bir çiftliği vardı.
🚩Okulun kitaplığı benim için eşsiz bir hazineydi.
🚩Bugün hava her zamankinden serindi.

 

2. Bileşik Cümle

🔷Yargı bildiren yüklemin dışında yan cümleciği de bulunan cümledir.

🚩Senin yarın buraya geleceğini duyduk.
Yan cümlecik                 Temel cümle

🔷Bu cümle, yüklemi (temel cümle) dışında, bir eylemsi sayesinde (geleceğini) yan cümleciği olduğu için, yapıca bileşik bir cümledir.

🔷Yan cümlecik, genellikle eylemsilerle kurulur ve cümlenin herhangi bir öğesi olur, demiştik. Yan cümlecik farklı yollarla da kurulabilir ve buna göre, bileşik cümleler dörde ayrılır.

  • a. Girişik Bileşik Cümle
  • b. Şartlı Bileşik Cümle
  • c. Ki’li Bileşik Cümle (İlgi Cümlesi)
  • d. İç İçe Bileşik Cümle 

a. Girişik Bileşik Cümle

🔷Yan cümleciği eylemsi ile kurulan bileşik cümledir.

🚩Okuduğum kitapların özetlerini bir deftere yazardım. (yan cümlecik nesne görevinde)
🚩Bu şehirde yola erken çıkanlar trafiğe takılmaz. (yan cümlecik özne görevinde)

 

b. Şartlı Bileşik Cümle

🔷Yan cümleciği dilek-şart (-sa, -se) kipiyle kurulan bileşik cümledir. Dilek-şart kipinin oluşturduğu bölüm yan cümleciktir.

🚩Bu yoldan giderseniz havaalanına daha çabuk varırsınız.
🚩Derslerine düzenli çalışırsan başarılı olursun.

 

c. Ki’li Bileşik Cümle (İlgi Cümlesi)

🔷Yan cümleciği temel cümleciğe “ki” bağlacıyla bağlanan bileşik cümledir.

🚩Anladım ki hep çile çekermiş anneler.

🔷Aslında yabancı kökenli olan “ki” bağlacıyla kurduğumuz bu cümleyi, Türkçe cümle yapısına uygun söylemek istersek “Annelerin hep çile çektiğini anladım.” biçiminde, yani yan cümleciğini eylemsiyle oluşturarak söyleriz.

 🚩O kadar çok şaşırmıştı ki hiçbir şey söyleyemedi. (O kadar çok şaşırdığı için hiçbir şey söyleyemedi.) Bu cümlede “ki” bağlacından önce yazılan ve yan cümleciği oluşturan bölüm ayraç içinde, eylemsi ile temel cümleciğe bağlanmıştır.

 

d. İç İçe Bileşik Cümle

🔷Yan cümleciği başka bir cümle tarafından oluşturulan bileşik cümledir. Bu cümlelerde yan cümlecik genellikle nesne görevindedir.

🚩Öğretmenimiz, yine görüşeceğiz, dedi. Yan cümlecik (Nesne)
🚩Kapıdaki tabelada, rahatsız etmeyin, yazıyor. Yan cümlecik (Nesne)

3. Sıralı Cümle

🔷Birden fazla yargının (yüklemin) birbirine virgül (,) ya da noktalı virgül (;) ile bağlanmasıyla oluşan cümledir.

🚩Sonbahar geldi, köyde kış hazırlıkları başladı.
    Birinci cümle             İkinci cümle

🔷Bu cümlede, iki yüklem (geldi, başladı), yani iki ayrı cümle vardır. Birinci cümle (Sonbahar geldi) ikinci cümleye (köyde kış hazırlıkları başladı) virgülle bağlanarak sıralı cümle oluşturulmuştur.

🔷Aşağıdaki cümleler, birbirine virgül ya da noktalı virgülle bağlanmış sıralı cümlelerdir.

🚩Güneşli havalar birkaç gün sürdü, insanlar parklara doluştu.
🚩Otobüsümüz sabah hareket etti, akşama İzmir’e vardı.
🚩Deniz dün çok dalgalıydı, vapur seferleri iptal edildi.
🚩Yaşlı kadın, kahvaltı hazırladı, çocukları kaldırdı; evi topladı, pazara gitti.

 

a. Bağımlı Sıralı Cümle

🔷Öğe ortaklığı olan sıralı cümledir.

🚩Çocuklar güverteye çıktılar, martılara ekmek attılar.
     özne                        Yüklem                                Yüklem

🔷Burada sıralı cümleyi oluşturan ilk cümlenin yüklemine (çıktılar) ve ikinci cümlenin yüklemine (attılar) sorduğumuz “kim” sorusunun cevabı olarak her iki cümlenin öznesinin “çocuklar” sözcüğü olduğunu görüyoruz. Yani bu sıralı cümleyi oluşturan cümlelerin öznesi ortaktır.

🔷Aşağıdaki cümlelerde ortak öğeler koyu yazılmış, öğelerin türü ayraç içinde verilmiştir.

🚩Ben hep eşyalarımı dağıtırdım, annem de toplardı. (nesnesi ortak sıralı cümle) 
🚩Müdür, başarılı öğrencileri sahneye çağırdı, tek tek kutladı. (öznesi ve nesnesi ortak sıralı cümle)
🚩O, arkadaşlarına çok güvenir, rahatlıkla sırlarını söylerdi. (öznesi ve dolaylı tümleci ortak sıralı cümle)

 

b. Bağımsız Sıralı Cümle

🔷Öğe ortaklığı olmayan sıralı cümledir.

🚩Bizim çocukluk yıllarımızda sokağımıza dondurmacı gelirdi, hepimiz çevresinde toplanırdık.
                                   Birinci cümle                                                                  İkinci cümle

🔷Bu cümlenin yüklemlerine (gelirdi, toplanırdık) öğeleri bulmak için gerekli soruları sorduğumuzda, cümlelerde öğe ortaklığı olmadığı görülmektedir. Öyleyse bu cümle, öğe ortaklığı olmayan sıralı bir cümledir.

🔷Aşağıdaki cümleler, öğe ortaklığı olmayan sıralı cümlelerdir.

🚩Babam beni çalıştırdı, sonunda zayıf derslerimi düzelttim.
🚩Annem mutfaktaydı, biz salonda oturuyorduk.
🚩Bu sene bahar erken geldi, ağaçlar çiçeklerini vakitsiz açtı.
🚩Hava çok soğuktu, biz hiç üşümüyorduk.

 

4. Bağlı Cümle

🔷Birden fazla cümlenin birbirine bağlaçla bağlandığı cümledir. Sıralı cümledeki virgül ya da noktalı virgül yerine, bağlaç getirilirse ortaya bağlı cümle çıkar.

🚩Evin kapısı açıldı ve dışarı yaşlı bir adam çıktı.
   Birinci cümle                    ikinci cümle

🔷Bu cümlede, iki yüklem (açıldı, çıktı), yani iki ayrı cümle vardır. Birinci cümlenin (Evin kapısı açıldı) sonuna nokta konmamış, ikinci cümle (dışarı yaşlı bir adam çıktı) küçük harfle başlamıştır. Bu iki cümle birbirine bağlaçla (ve) bağlanarak bağlı cümle oluşturulmuştur.

🔷Aşağıdaki cümleler, birbirine bağlaçla bağlanan cümlelerden oluşan bağlı cümlelerdir.

🚩Sabah erken kalktık; ama yine de derse yetişemedik.
🚩Takımımız iyi mücadele etti; ancak yenilmekten kurtulamadı.
🚩Bu koca kitabı bitirdik de sınava girdik.
🚩Kardeşim bugün ne ders çalıştı ne kitap okudu.
🚩Hem suçlu olduğunu biliyorsun hem de özür dilemiyorsun.

8. Sınıf Türkçe: Fiillerde Çatı

FİİL ÇATISI

 ❄Çekimli bir fiilden oluşan yüklemin nesne ve özneye göre gösterdiği durumlara çatı denir. Bundan hareketle, yüklemin isim soylu sözcüklerden oluştuğu cümlelerde çatının aranmayacağını söyleyebiliriz.

Çatı; yüklemin nesne ve özneyle ilgisi olduğundan, sorularda karşımıza çoğu kez,
nesne-yüklem ve özne-yüklem ilişkisi olarak çıkar.

⚡Şimdi bunları ayrı ayrı inceleyelim.

 

A. Nesnesine Göre Fiiller

1.Geçişli Fiil

2. Geçişsiz Fiil

❄Nesnesine göre fiiller konusunda işlememiz  Oldurgan ve Ettirgen fillleri daha kolay anlamanızı sağlayacaktır.

  • Oldurgan fiil
  • Ettirgen fiil

 

B. Öznesine Göre Fiilleler

  • 1. Etken Fiil
  • 2. Edilgen Fiil
  • 3. Dönüşlü Fiil
  • 4. işteş Fiil

 

Nesne- Yüklem İlişkisi

❄Fiiller nesne alıp almamalarına göre değişik şekillerde adlandırılır. Bunları dört grupta inceleyebiliriz.

1.Geçişli Fiil

❄Nesne alabilen fiillerdir. Bir fiilin nesne alıp almadığının nasıl anlaşılacağını cümle ögelerinde “nesne” konusunda işlemiştik. Buna göre, fiil nesne alıyorsa geçişli olacaktır. Örneğin;

⚡“Öğretmen konuyu çok güzel anlattı.”

❄cümlesinde “anlattı” yüklemdir; “öğretmen” öznedir. Nesneyi bulmak için “Öğretmen neyi anlattı?” diye soruyoruz. “Konuyu” cevabı geliyor. Öyleyse yüklem nesne almıştır; “anlatmak” fiili geçişli bir fiildir.

❄Fiilin geçişli olması için cümlede mutlaka nesnesinin bulunması gerekmez. Bazen fiil geçişli olduğu hâlde cümlede nesne kullanılmamış da olabilir. Örneğin;

⚡“Durakta tam iki saat beklemiş.”

❄cümlesinde “bekledim” yüklemine “Neyi beklemiş?” diye sorduğumuzda cümlede herhangi bir ögenin cevap vermediğini görüyoruz. Ancak biz cümleye “onu” gibi bir nesne ilâve edebiliriz. Öyleyse bu cümlenin yüklemi geçişlidir, ancak cümlede nesne yoktur.

❄Böyle cümlelerde bir tür “gizli nesne” nin varlığı söz konusudur. Bu durumun görüldüğü cümleleri daima “onu” sözüyle kontrol edin, çünkü bu söz yalnızca nesne olabilir.

 

2.Geçişsiz Fiil

❄Nesne almayan fiillerdir. Bu fiillerin yüklem olduğu cümlelere dışarıdan da herhangi bir nesne getirilemez. Örneğin;

⚡“Küçük çocuk bütün gün uyudu.”

❄cümlesinin yüklemine “Neyi uyudu, kimi uyudu?” diye sorduğumuzda mantıklı bir soru olmadığını görüyoruz. Çünkü bu fiil nesne almaz; yani geçişsizdir.

❄Fiiller değişik eklerle çatı özelliğini değiştirebilir. Bu durumda “oldurganlık, ettirgenlik” durumu ortaya çıkar.

❄Filin bazı ekleri alarak geçişsiz durumdan geçişli duruma gelmesine “oldurganlık” diyoruz.

⚡“Yemek pişti.”

❄cümlesinde “yemek” özne, “pişti” ise yüklemdir. Nesne almadığı için “pişti” eylemi geçişsiz.

⚡“Yemeği pişirdi.”

❄cümlesinde “o” gizli özne, “yemeği” nesne, “pişirdi” ise yüklemdir. Bu cümlede “pişmek” eylemi, “-ir” ekini alarak “pişirmek” şekline gelmiş ve geçişli olmuş. İşte bu örnekte olduğu gibi fiillerin “-r,-t,-dır, -tır” eklerini alarak geçişsiz durumdayken geçişli olmalarına oldurganlık denir.

❄Ettirgenlik daha çok öznenin durumuyla ilgili olduğu için bu durumu özne yüklem ilişkisinde inceleyeceğiz.

Özne- Yüklem İlişkisi

❄Öznenin yüklemle ilişkisi dört grupta incelenir.

1.Etken Fiil

❄Yüklem durumundaki fiilin bildirdiği işi, öznenin kendisi yapıyorsa fiil etkendir. Örneğin;

⚡“Elbiselerini dolaba güzelce yerleştirdi.”

❄cümlesine “Yerleştiren kim?” diye sorduğumuzda “o” cevabı geliyor. Yani özne, yüklemin bildirdiği işi kendisi yapmıştır. Öyleyse fiil etkendir.

⚡“Sokaklar bir bir sessizleşti.”

⚡“Camı çocuklar kırmış.”

⚡“Türkiye geleceğe emin adımlarla yürüyor.”

⚡“Gençlik çok iyi yetişmeli.”

⚡“Ülkemizi çok seviyoruz.”

⚡“Annem bize börek yaptı.”

⚡“Ayva çiçek açtı.”

❄cümlelerinin yüklemleri de etken fiildir. Çünkü bu cümlelerin hepsinde işi yapan, gizli veya açık bir özne vardır.

 

2. Edilgen Fiil

❄Fiilin bildirdiği işi özne değil de başkası yapıyorsa, özne bu işten etkileniyorsa, fiil edilgendir.

❄Bu fiiller, etken fiillere “-l-” ve “-n-” eklerinin geti-rilmesiyle yapılır. Etken fiilin nesnesi olan öge, fiil edilgen yapıldığında özne durumuna geçer ve bu öznelere “sözde özne” adı verilir.

Örneğin etken fiilde örnek verdiğimiz cümleyi edilgen yapalım;

⚡“Elbiseler dolaba güzelce yerleştirildi.”

❄cümlesini incelersek; “yerleştirildi” yüklemdir. “Yerleştirilen ne?” diye sorduğumuzda “elbiseler” öznesi cevap veriyor. “İşi yapan kim?” diye sorduğumuzda, “başkası” cevabı gelir. Yani işi yapan özne değil, başkasıdır. Çünkü dolaba kendi kendisine yerleşmez. Öyleyse fiil edilgendir, öznesi de sözde öznedir.

⚡“Sokaklar temizlendi.”

⚡“Öğrenciler tiyatroya götürüldü.”

⚡“Seçim sonuçları açıklandı.”

⚡“Futbol maçı ertelendi.”

⚡“Alt yapı çalışmaları kısa sürede bitirildi.”

❄cümlelerinde filler “-l veya -n” eklerinden birini alarak türemiş ve edilgen olarak kullanılmıştır.

 

3. Dönüşlü Fiil

❄Fiilin bildirdiği işi özne kendi üzerinde yapıyorsa, yani özne hem işi yapan, hem de yaptığı işten etkilenense, bu anlamı veren fiil dönüşlüdür. Dönüşlü fiiller de etken fiillere “-l-” ve “-n-” ekleri getirilerek yapılır.

⚡“Her sabah ılık suyla yıkanır.”

❄cümlesinde “yıkama” işini öznenin kendi üzerinde yaptığı bellidir. Dolayısıyla fiil dönüşlüdür.

⚡“Aynanın karşısında saatlerce taranmış.”

⚡“Yazılıdan zayıf alınca üzüldü.”

⚡“Toplantıdaki sözümden alındın mı?”

⚡“Okulu bitirince hayata atıldım.”

❄cümlelerindeki altı çizili filler “-l veya -n “ekerini alarak dönüşlü fiil olarak kullanılmıştır.

 

4. işteş Fiil

❄En az iki özne tarafından yapılabilen fiillerdir. Bu fiiller, fiillere “-ş-” eki getirilerek türetilir. Bazı fiiller ise kök olarak “-ş-” ile bitmiştir ve işteş özellik gösterir.

❄İşteş fiiller işin yapılışına göre iki grupta incelenir.

  • Karşılıklı yapılma bildirir : Yüklem durumundaki fiilin anlamında öznelerin işi birbirlerine karşı yaptıkları görülür.

⚡“İki yıldır yazışıyoruz.”

❄cümlesine baktığımızda “yazışmak” eyleminin kişilerin karşılıklı yaptıkları bir iş olduğunu görürüz. İki kişi birbirine yazmaktadır.

⚡“Ülkeler sonunda anlaştı.”

⚡“Gereksiz yere şoförle tartışmış.”

⚡“Rehber öğretmenimle görüşeceğim.”

❄cümlelerindeki altı çizili yüklemler karşılıklı yapılan işteş fiillerdir.

 

  • Birlikte yapılma bildirir : Bunlarda özneler işi birbirlerine karşı değil hep birlikte yaparlar. Yani karşıdan bir hareketin olduğu görülmez.

⚡“Kuşlar yem kabının başına üşüştü.”

❄cümlesinde “üşüşme” işini kuşlar hep birlikte yapmışlardır.

⚡“Kelebekler özgürce uçuşuyor.”

⚡“Analar şehitlere ağlaşıyor.”

⚡“Çocuklar kırlarda koşuşuyor.

❄cümlelerindeki yüklemler birlikte yapılma bildiren işteş fiillerdir.

⚡“Çocuklar servise son anda yetiştiler.”

❄cümlesinde de yüklem birlikte yapılma bildirir, ancak biz buna işteş diyemeyiz. Çünkü işteş fiiller, tek özne tarafından gerçekleştirilemez. “Bir çocuk servise son anda yetişti.” cümlesinde olduğu gibi bir özne tek başına yüklemdeki işi yapabiliyorsa orada işteşlik yoktur.